۞ امام رضا (ع) :
از نشانه های دین فهمی ، حلم و علم است ، و خاموشی دری از درهای حكمت است . خاموشی و سكوت ، دوستی آور و راهنمای هر كار خیری است.

موقعیت شما : صفحه اصلی » حقوق مدنی

استخراج منافع از ثلث ترکه ، شرح ماده 846 قانون مدنی

موضوع : خارج کردن منافع از ثلث ترکه در شرح ماده 846 قانون مدنی تایپ : احسان نصوحی تذکر : استفاده از مطالب فقط با ذکر منبع www.lawgostar.com مجاز می باشد . کیفیت استخراج وصیت به منافع از ثلث فقهائی که قائل به صحت وصیت به منافع می باشند تردیدی ندارند که این قبیل وصایا […]

موضوع : خارج کردن منافع از ثلث ترکه در شرح ماده 846 قانون مدنی

تایپ : احسان نصوحی

تذکر : استفاده از مطالب فقط با ذکر منبع www.lawgostar.com مجاز می باشد .

کیفیت استخراج وصیت به منافع از ثلث

فقهائی که قائل به صحت وصیت به منافع می باشند تردیدی ندارند که این قبیل وصایا همانند وصیت به اعیان می بایست در حدود ثلث باشد . ولی در نحوه و کیفیت استخراج آن از ثلث در صورتهای مختلف دائمی و موقت اختلاف نظر وجود دارد .

قانون مدنی در مورد صورت موقت چنین تعیین تکلیف نموده است که بدوا عین ملک با منافع آن تقویم می شود سپس ملک مزبور با ملاحظه مسلوب المنفعه بودن در مدت وصیت تقویم می گردد و تفاوت بین دو قیمت از ثلث حساب می شود . یعنی اگر مورد وصیت سکنای منزل به مدت دوسال باشد یکبار منزل با منافع دائمی ارزیابی می شود و سپس مفروضا بر اینکه دو سال مسلوب المنفعه باشد تقویم می گردد و تفاوت این دو مقدار از ثلث محسوب می شود :

مرجوم علامه حلی در تذکره الفقها نسبت به طریقه و کیفیت استخراج این نوع وصیت چهار قول نقل می کند که چهارمین آنها یعنی همین طریقه فوق مورد تایید شخص ایشان است.[1] علمای شافعیه و حنابله نیز همین طریق را نیکو دانسته اند.

در خصوص وصیت به منافع دائمی ، میان فقها سه قول وجود دارد بدین شرح :

قول اول : عین با منافع دائمی کلا باید از ثلث محسوب شود زیرا استیفای منفعت توسط موصی له موجب آن است که عین به هیچ وجه دردست ورثه نباشد ، پس موصی له حائل و مانع بین مال و وارث شده است و در این حالت مال مورد وصیت هیچ ارزشی برای وراث نخواهد داشت و همین گونه اگر غصب می شد غاصب ضامن کل آن می بود پس باید از ثلث محسوب شود . علامه حلی این قول را بدون هرگونه تایید یا تضعیف ، یکی از اقوال سه گانه قرار داده است [2] و حنابله و شافعیه آن را نپذیرفته اند .

قول دوم : آنچه ارزیابی می شود منافع است که از ثلث محسوب شده و عین بخاطر بی ارزش بودن آن اصلا تقویم نمی گردد . این نظریه مرحوم شیخ طوسی است . [3]

قول سوم : یک بار عین با منافع ارزیابی می شود و بار دیگر مسلوب المنفعه و تفاوت از ثلث محسوب و عین جزء ترکه محاسبه می ردد و مرحوم شهید ثانی بر این عقیده است. [4]

قانون مدنی قائل به تفصیل شده است و می توان قول آن را در نظر چهارم محسوب داشت هرچند در میان فقها چنین تفصیلی دیده نمی شود ولی با توجه به اقوال سه گانه فوق و توجیهات انجام شده در زمینه آنها به نظر نگارنده این تفصیل بسیار منطقی و موجه است .

تفصیل موضوع در قانون مدنی

قانون مدنی به موجب منطوق ذیل ماده 846 می گوید :

(( اگر موصی به منافع دائمی ملک بوده و بدین جهت عین ملک قیمتی نداشته باشد قیمت ملک با ملاحظه منافع از ثلث محسوب می شود )) .

مفهوم مخالف مطلب چنین است که اگر عین ملک به خاطر آنک منافع دائمی اش در اختیار دیگری است از قیمت ساقط نشده باشد این حکم را نخواهد داشت که طبعا اصول و قواعد کلی بایستی عین از ترکه و منافع از ثلث محسوب گردد ..

پس قانون مدنی بین این امر که عین از ارزش ساقط شود و یا نشود تفاوت قائل شده است : در صورت اول کل آن از ثلث محسوب می شود و در صورت دوم منافع از ثلث و عین از ترکه محسوب می گردد . این تفصیل قابل توجیه به نظر می رسد و موجه بودن آن بدین لحاظ است که هرچند در میان فقهای عظام اقوال سه گانه وجود دارد ولی همان طور که ملاحظه شد تناقض و تضاد کلی ظاهرا منتفی است زیرا مرحوم شیخ و علامه مورد را چنین تصور کرده اند که عین با سلب انتفاع از ارزش ساقط می گردد . ولی شهید ثانی مورد را چنین ملحوظ نظر داشته اند که عین در این صورت بی ارزش نخواهد شد . البته در آن صورت که عین از ارزش ساقط شده باشد بین نظر شهید و شیخ طوسی در محاسبه عین از ترکه و عدم محاسبه آن به طور کلی اختلاف نظر احساس می شود قانون مدنی در این مورد از نظر شهید ثانی پیروی نموده است .


[1] تذکر الفقها ، ج 2 ، ص 505

[2] همان

[3] همان

[4] مسالک الافهام ، باب وصایا

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیر در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.
  • در صورتی که نیاز به مشاوره حقوقی دارید از این قسمت استفاده کنید، در غیر این صورت سوال شما حذف می گردد.

پاسخ دادن

ایمیل شما منتشر نمی شود. فیلدهای ضروری را کامل کنید. *

*