۞ امام رضا (ع) :
از نشانه های دین فهمی ، حلم و علم است ، و خاموشی دری از درهای حكمت است . خاموشی و سكوت ، دوستی آور و راهنمای هر كار خیری است.

موقعیت شما : صفحه اصلی » مقالات حقوق جزا

نقش تعديل كننده تعليق مراقبتي به عنوان كيفر جايگزين زندان

نقش تعديل كننده تعليق مراقبتي به عنوان كيفر جايگزين زندان – قسمت سوم دكتر محمد صالح وليدي (دانشيار دانشكده حقوق دانشگاه آزاد ) فصل دوم : تعليق توام با آزادي با مراقبت PROBATION مقدمه : اين تاسيس حقوقي عبارت است از دادن آزادي به مجرم تحت سرپرستي و نظارت مددكاران اجتماعي به جاي كيفر زندان […]

نقش تعديل كننده تعليق مراقبتي به عنوان كيفر جايگزين زندان – قسمت سوم

دكتر محمد صالح وليدي (دانشيار دانشكده حقوق دانشگاه آزاد )

فصل دوم : تعليق توام با آزادي با مراقبت PROBATION

مقدمه :

اين تاسيس حقوقي عبارت است از دادن آزادي به مجرم تحت سرپرستي و نظارت مددكاران اجتماعي به جاي كيفر زندان در مدت معيني به منظور آماده ساختن او براي بازگشت به زندگي اجتماعي.

بعد از جنگ جهاني دوم تحت تاثير نظريات جرم شناسان مبني بر اينكه جرم يك بيماري قابل درمان مي باشد, و همين طور توصيه نامه سازمان ملل متحد ابتدا در سال 1951 م (تعليق مراقبتي و معيارهاي مربوط به آن ) در زمينه دادرسي مجرمين بزرگسال توسط كميسيون اجتماعي و اقتصادي سازمان ملل متحد مورد توجه قرار گرفت و متعاقب آن اين كميسيون در سال 1954 .م . اجراي تعليق توام با مراقبت را درباره مجرمين بزرگسالان با استفاده از نحوه دادرسي دادگاههاي اطفال بزهكار به عنوان بزرگترين پيشرفت علم كيفر شناسي قرن بيستم مورد توجه و تاييد قرارداد و بدين ترتيب در سطح بين الملل زمينه استقرار و استفاده از تعليق مجازات با روش نوين در بسياري از كشورها به طور روز افزون پذيرفته شد و بتدريج نيز در كشورهايي چون استراليا , كانادا و نيوزلند در سالهاي 1960 تا1970 م . تعليق مراقبتي به شيوه نوين, به عنوان يك رهيافت علمي مناسب براي مقابله با جرايم جوانان و بزرگسالان شناخته شد.

در اروپا در كشورهاي فنلاند و آلمان به سال 1975 م . با استفاده از سرپرستي و نظارت يك مركز سرپرستي و استفاده از مامورين تعليق مراقبتي تعليق مراقبتي براي مقابله با مجرمين خطرناك به منظور حمايت از جامعه و ارفاق به مجرم, متداول شد در كشور سوئد نيز در سال1992 م اين امر به صورت تعليقي از نظام اداره زندان شكل گرفت و بدين سان, تعليق به مفهوم نوين آن در نظامهاي كيفري اغلب كشورهاي اروپايي و آمريكايي رسما به مورد اجرا گذاشته شد. به طوري كه امروزه در بيشتر نقاط دنيا اعطاي آزادي به مجرم تحت سرپرستي و نظارت مددكاران اجتماعي به عنوان يك راه حل جديد برخورد و كارساز با مجرمين به منظور مبارزه با جرايم و تقليل تعداد زندانيان از طريق كنترل با جرايم و تقليل تعداد زندانيان از طريق كنترل رفتار اجتماعي و تقليل تعداد زندانيان از طريق كنترل رفتار اجتماعي مجرميني كه مشمول حكم اين نوع تعليق قرار مي گيرند, به مورد اجرا گذاشته مي شود.

بدين ترتيب تعليق مراقبتي به مفهوم نوين آن امروزه در اكثر نظامهاي كيفري به عنوان يكي از مجازاتهاي جانشين زندان؛ نهادي است كه با داشتن سازمان مستقل در چارچوب نظامي قضايي از طريق اعمال سرپرستي و نظارت بر مجرم زمينه آماده سازي مجرم را به منظور اجتماعي شدن و و بازگشت به جامعه فراهم سازد.

اما متاسفانه در كشور ما به جز مقررات حاكم بر تعليق ساده سنتي هنوز چنين نهادي براي اين منظور تاسيس نشده و در نتيجه معدود كساني كه مشمول تعليق ساده قرار مي گيرند هيچ گونه سرپرستي و نظارتي بر رفتار آنها در زمان تعليق به منظور آماده ساختن براي بازگشت به اجتماع صورت نمي گيرد و اصولا هيچ سازماني به طور رسمي يا غير رسمي متكفل اين وظيفه خطير و كارساز نمي باشد.

بدين لحاظ اميدواريم كه در اين مقاله با عنايت به موضوع گستردگي نحوه استفاد از اين نهاد جانشين مجازات زندان در ساير نظامهاي كيفري با طرح و تبيين ويژگي ها سازمان و ساختار اين نهاد با استفاده از تجارب كشورهاي ديگر, رهيافتي شفاف و روشن براي جلب نظر مسئولين و سياستگذاران كيفري در نظام جمهوري اسلامي ايران متناسب با ساختار فرهنگي و اجتماعي و دادرسي اسلامي كشورمان وهمچنين براي تجديدنظر و اصلاح مقررات جزائي فعلي حاكم بر تعليق در قانون مجازات اسلامي سال 1370 به شيوه تعليق توام با مراقبت متداول در ساير نظامهاي كيفري و نيز تاسيس سازمان تعليق مراقبتي براي نظارت و كنترل رفتار مجرميني كه از طرف دادگاه مشمول اين حكم قرار مي گيرند و به منظور كاهش تعداد جرايم مواد مخدر و تقليل زندانيان در طول مدت تعليق و استفاده ويژه از اين تاسيس حقوقي براي بازسازي شخصيت مجرمين و در نهايت رهايي از نظام سنتي تعليق ساده موجود مطالبي ارائه خواهد شد.

مبحث اول : شناخت تعليق توام با مراقبت و مفهوم آن

بخش اول؛

شناخت موضوع و اهميت آن:

همانگونه كه اشاره شد در نيمه دوم قرن بيستم مفهوم سنتي تعليق ساده اجراي مجازات در نتيجه رشد جرم شناسي بين المللي در ارتباط با عدالت كيفري و نيز عدم كارايي اجراي مجازات حبس در زندان و به منظور اصلاح و تهذيب اخلاقي مجرمين و افزايش تعداد جرايم و شمار زندانيان و همچنين تاثير سو معاشرتها و مصابحتهاي مجرمين با زندانيان حرفه اي درزندان و براي مبارزه با جرايم و كاستن تعداد آن جلوگيري از ازدحام زندانيان در زندان و كلا فراهم نمودن زمينه بازپروري اجتماعي شخص مجرم؛ توجه انديشمندان و صاحبنظران و نهادهاي سازمان ملل متحد به جايگزيني مجازاتي به جاي مجازات زندان معطوف شده بود و تلاشهايي نيز از سوي كنوانسيون هاي حقوق بشر و سازمانهاي بين المللي براي پيشگيري از وقوع جرايم و اتخاذ روش مناسب براي كنترل رفتار مجرمين در آينده زمينه نگرشي نوين درباره تعليق اجراي مجازاتي كه متناسب با ساختار فرهنگي و اجتماعي مجرم باشد در بيشتر نقاط دنيا براي كنترل رفتار اجتماعي آتي مجرم تعليقي به نام تعليق مراقبتي به صورت اعطاي آزادي به مجرم تحت سرپرستي و ارشاد مددكاران اجتماعي به جاي مجازات زندان منظور گرديده است در اين نگرش آزادي مراقبتي عبارت است از اتخاذ روش خاص اعمال مجازات در برخورد با مجرمين جوان و افراد فاقد پيشينه كيفري توسط مدد كاران اجتماعي كه متضمن نوعي سرپرستي و نظارت بر رفتار مجرم خواهد بود و با توجه به شخصيت اجتماعي مجرم به صورت فردي به شخصيت اجتماعي مجرم به صورت فردي فرصت راهنمايي و كنترل رفتار آتي مجرم و آماده سازي وي براي بازگشت به زندگي عادي را فراهم خواهد نمود.

اصلي ترين نقش و هدف اين نهاد عبارت است از جايگزين كردن آزادي با مراقبت مجرم به جاي مجازات زندان منتها اعمال اين روش كه نوعي عكس العمل جامعه در قبال جرم محسوب مي شود وسيله اي است براي دستيابي به يك سرانجام سازنده براي مجرم و جلوگيري از تكرار جرم توسط وي.

بخش دوم؛

تعريف تعليق توام با مراقبت:

همان گونه كه اشاره شد تعليق اجراي مجازات به مفهوم نوين آن عبارت است از معلق كردن مشروط مجازات مجرم و اعطاي آزادي به وي در مدت زماني كه اعمال رفتار او تحت نظارت و كنترل مامورين تعليق قرار گرفته و به صورت فردي زمينه ارشاد و اصلاح تربيت او فراهم گردد.

نكته حائز اهميت اين تعريف در مقايسه با مفهوم تعليق ساده اين است كه در روش نوين مجرم در تمام مدت زماني كه دادگاه معين مي كند بايد تحت مراقبت و نظارت شخصي كه لزوماً مددكار اجتماعي است قرار گيرد وهمين امر مانع موثري براي جلوگيري از بزهكاري جديد مجرم در ايام تعليق مجازات خواهد شد.

اين مفهوم مورد نظر سازمان ملل متحد در خصوص تعليق مجازات به عنوان يك راه حل كارساز و مجازات جانشين زندان (كه براي كنترل رفتار مجرمين و كاهش آمار جرايم و جلوگيري از ازدحام مجرمين در زندانها و به عنوان روش مناسبي كه متضمن تلفيق اقدامات تاميني و مجازات در جهت بازپروري مجرمين است در بيشتر نظامهاي كيفري راه حل مناسبي براي اصلاح و درمان مجرمين شناخته شده و بتدريج در غالب قوانين جزائي به عنوان يك نظام تعليق توام با مراقبت شكل گرفت و تاثير مناسبي در توسعه اين روش در نظام حقوقي كامن لو و حقوق موضوعه مكتوب بجاي گذاشته امروزه مفهوم دقيق تري پيدا كرده است كه در ذيل به آن اشاره مي كنيم.

در واقع تعليق توام با مراقبت عبارت است از اتخاذ نوعي راه حل (يا عكس العمل آزمايشي) به جاي محكوم كردن مجرم به زندان در مدتي معين؛ كه دادگاه براي اصلاح تربيت, اجتماعي شدن و آماده سازي برخي از مجرمين براي بازگشت به زندگي عادي به+ صورت انفرادي توسط مددكاران اجتماعي مورد حكم قرار مي دهد و چنانچه مجرم اين دوران را با موفقيت به پايان برساند مجرميت او كامن لم يكن تلقي خواهد شد.

امروزه در نظامهاي كيفري, نهادينه شدن تعليق توام با مراقبت له عنوان يك مجازات جانشين وسيله قابل انعطافي است كه به دادگاه اختيار مي دهد تا بتواند اجراي حكم محكوميت به مجازات را براي مدتي در مورد مجرمين معلق نموده به تاخير اندازد.

بخش سوم؛

ويژگيهاي مفهوم تعليق توام با مراقبت :

با توجه به تعريف ويژگي هاي اين نهاد را مي توان به ترتيب زير مطرح كرده مورد بحث و بررسي قرار داد:

1 _ تعليق توام با مراقبت كيفر جانشين مجازات زندان است؛

بي ترديد صدور قرار تعليق توام با مراقبت از طرف دادگاه به معني اعطاي آزادي مطلق به مجرم براي زندگي در خارج از زندان نيست بلكه اين اقدام رافت آميز در اختيار قرار دادن فرصت محدودي است كه تحت نظارت و راهنمايي مددكاران اجتماعي به طور موقت و به صورت آزمايشي براي ترغيب مجرم (به استفاده از اين فرصت ) به منظور اصلاح بازگشت به زندگي عادي داده مي شود و در عين حال چنانچه مجرم در مدت آزمايش مرتكب جرم جديدي گردد يا اينكه به راهنمايي و ارشاد مامور نظارت توجه ننمايد؛ يا به عبارت ديگر عوامل ديگر عوامل نظارت با نقض قانون يا قصور مجرم مواجه شوند حكم تعليق كان لم يكن خواهد شد.

2 _ انتخاب مجرم در چارچوب قانون:

امروزه در نظامهاي كيفري نهادينه شدن تعليق توام با مراقبت به عنوان يكي مجازات جانشين وسيله قابل انعطافي است كه به دادگاه اختيار مي دهد تا بتواند اجراي حكم محكوميت به مجازت را براي مدتي در مورد مجرمين معلق نموده به تاخير اندازد و در نتجه با اتخاذ اين سياست كيفري نظام كيفري نيز قادر خواهد بود تا در مقابل تغييرات رفتار مجرم واكنش مناسبي نشان دهد با اين وجود دادگاه به طور قانوني نمي تواند همه مجازاتها را معلق نمايد بلكه اعطاي تعليق توام با مراقبت نيز بستگي به شدت و ضعف و خامت جرم و همچنين خصوصيت مجرم از نظر شرايط سني و سابقه كيفري دارد.

بدين لحاظ انتخاب مجرم براي اعطاي اين ارفاق قانوني مبتني بر شايستگي هاي او نوع جرم شرايط معين و شخصيت اجتماعي او دارد از اين رو يكي ديگر از اركان تعليق توام با مراقبت انتخاب مجرم در چارچوب قانون است منتها اين ارفاق قانوني كه در ابتدا مختص جرايم كم اهميت بوده و تنها نسبت به مجرمين جوان اعمال مي گرديده است بتدريج در مورد برخي از مجرمين بزرگسال و جرايم مهمترين از قبيل هتك ناموس به عنف و جرايم مواد مخدر, و صدمات بدني شديد سرقت اتومبيل و نظاير اينها اعمال گرديده كه در جاي خود به آنها اشاره مي كنيم.

3 _ اين نوع تعليق به معني به تاخير انداختن مشروط مجازات است:

همانگونه كه در تعريف آمده است سومين ركن تشكيل دهنده تعليق توام با مراقبت معلق كردن مشروط مجازات مجرم در مدت زماني است كه دادگاه براي آزمايش متابعت و پيروي مجرم از راهنمايي و دستورات مامور تعليق در نظر مي گيرد.

بنابراين اين روش تلفيقي است از مجازات ونظارت و اين دو عامل به نحوه غير قابل تفكيكي براي بازپروري اجتماعي شخص مجرم مورد توجه مي باشد در حقيقت, تعليق توام با مراقبت يك ارفاق قانوني موقت است كه به عنوان يك فرصت مناسب براي اصلاح به مجرم اعطا مي شود ولي در صورت عدم اطاعت مجرم از دستور دادگاه امكان اعمال مجازات در ساختار اين نوع تعليق آشكار خواهد شد.

4 _ تعليق توام با مراقبت به عنوان يك روش اصلاحي مستلزم نظارت بر رفتار مجرم است؛

صدور قرار تعليق مراقبتي كه به منظور تربيت و بازسازي شخصيت مجرم صورت مي گيرد مستلزم اعمال نوعي سرپرستي و ارشاد مجرم توسط متخصصين و مددكاران اجتماعي در دوراني است كه مجرم به طور آزمايشي تحت مراقبت قرار مي گيرد. در اين مدت شخص يا سازماني كه سرپرستي مجرم را عهده دار مي شود بايستي با استفاده از مباني جرم شناسي مجرم را تحت نظارت خويش مورد راهنمايي قرار داده و زمينه اصلاح و سازگاري وي را در جامعه براي بازيافت موقعيت اجتماعي مناسب فراهم نمايد از اين رو نظارت بر رفتار مجرم در مدت تعليق يكي از اركان تشكيل دهنده تعليق توام با مراقبت محسوب مي گردد به علاوه اهميت ويژه سرپرستي و ارشاد مجرمين در دوران تعليق كه به صورت انفرادي صورت مي گيرد نوعي كنترل قضايي محسوب مي شود و به عنوان يك واكنش اجتماعي مبتني بر درمان باليني, راه را براي اصلاح و بازسازي مجرم هموار مي كند اما اين تعليق كه متكي بر نظارت و ارشاد و راهنمايي مجرم در مدت معيني است درعين حال نوعي عكس العمل جامعه نيز در جهت تعالي و تربيت مجرم خواهد بود.

يا به عبارت ديگر تعليق توام با مراقبت, گرچه كيفر جانشين مجازات محسوب مي گردد با وجود اين صرفا يك مجازات نيست بلكه شيوه اي براي اصلاح و ترتبيت شخص مجرم و يك تاسيس حقوقي قابل انعطاف درحل مشكلات جامعه است.

در حقيقت تعليق توام با مراقبت يك ارفاق قانوني موقت است كه به عنوان يك فرصت مناسب براي اصلاح به مجرم اعطا مي شود ولي در صورت عدم اطاعت مجرم از دستور دادگاه امكان اعمال مجازات در ساختار اين نوع تعليق آشكار خواهد شد.

بخش چهارم عوامل موثر در تحول مفهوم سنتي تعليق:

از جمله عواملي كه در نتوير افكار و انديشه كيفري در خصوص تحول مفهوم تعليق در كنار ساير عكس العمل هاي جامعه عليه جرم به عنوان يك وسيله براي بازداري مجرم از ارتكاب جرم به نحوه خاصي موثر بوده است, تحليل جرم به نحو خاصي موثر بوده است تحليل جرم به عنوان يك پديده انساني و اجتماعي قابل درمان توسط جرم شناسان مي باشد و ديگري تعميم نظام دادرسي اطفال بر جرايم بزرگسالان است در نظامهاي كيفري غالب كشورها در اوايل قرن بيستم است كه دراينجا باختصار بدنها اشاره مي كنيم.

1 _ تحليل جرم از ديدگاه جرم شناسي:

جرم و تبهكاري از ديدگاه جرم شناسي به عنوان يك پديده انساني واجتماعي در محيطي قابل درمان باعث توجه بيشتر به شناخت علل جسمي, رواني و اجتماعي موثر در وقوع جرم گرديده است.

تحت تاثير داده هاي جرم شناسي بتدريج كوششهايي براي آگاه كردن مجرمين به نادرستي رفتار مجرمانه ارتكابي از راه علت شناسي نظر مصلحين و قانونگذاران را به خود معطوف نمود و در نتيجه توجه به داده هاي جرم شناسي كه متضمن نگرش به مجرم بمثابه جرم شناسي كه متضمن نگرش به مجرم بمثابه يك انسان بيمار و قابل اصلاح و درمان مي باشد واز وقوع جرم پيشگيري نموده و به بازسازي شخصيت اجتماعي بزهكار مي پردازد؛ باعث تحقق تحولات قابل ملاحظه اي درنظامهاي كيفري شده است.

براساس اين الگو جديدي به عنوان شيوه درمان اجتماعي در مورد مجرمين در محدوده قوانين جزائي مشروعيت يافت و با پذيرش مفهوم نوين تعليق با مراقبت راه را براي فعاليت كارشناسان اصلاح و تربيت و مددكاران اجتماعي براي ارشاد و نيز كنترل رفتار مجرمين در ايام تعليق در خارج از زندان, فراهم نمود و اكنون بتدريج در نظامهاي كيفري قانون تعليق توام با مراقبت با مجرمين جايگاه قانوني خاصي پيدا كرده است به طوري كه در حال حاضر تعليق توام با مراقبت يكي از ابزارهاي كنترل اجتماعي رفتار مجرمين در آينده است كه توسط سازمانهاي خدمات تعليقي مراقبتي و كارشناسان اصلاح وتربيت به موضع اجرا گذارده مي شود.

2 _ تعميم نظام دادرسي اطفال به جرايم بزرگسالان :

يكي ديگر از عواملي كه در گسترش و توسعه نهاد تعليق توام با آزادي و مراقبت در مورد مجرمين موثر بوده است استفاده از شيوه دادرسي اطفال است كه باعث تعديل و تلطيف برخورد جامعه با مجرمين بزرگسال شده است.

در دادگاههاي اطفال به دستور قاضي دادگاه اطفال درمواردي كه خانواده و مدرسه از مراقبت طفل عاجز باشند به شيوه مجزا از راه و روش محاكمه بزرگسالان طفل بزهكار به جاي محاكمه و صدور حكم فرستاده شدن به زندان تحت سرپرستي و مراقبت اوليا يا ساير افراد سرپرست قرار مي گيرد و ر صورت لزوم به كانون اصلاح و تربيت اعزام مي گردد و بدين ترتيب جامعه در قبال بزهكاري اطفال روش دادرسي قابل انعطاف و اغماض را اتخاذ نموده كه نتايج مثبت و قابل توجهي نيز ببار آورده است از اين رو, در ارتباط با جرايم جوانان نيز نحوه دادرسي خاص دادگاههاي اطفال به عنوان يك وسيله متضمن جنبه هاي تربيتي در قوانين جزائي باعث پذيرفته شدن و اعطاي نهاد تعليق توام با آزادي و مراقبت درباره مجرمين جوان گرديده است و منظور از تعيين سرپرست در زمان تعليق در خارج از زندان ضرورتاً تشكيل يك سازمان مستقل تعليق مراقبتي براي حمايت از مجرمين جوان است كه همان گونه كه اشاره شد در اكثر قوانين جزائي كشورهاي مختلف نيز اين موضوع پيش بيني شده است.

ادامه دارد…

تذکر : استفاده از مقالات و مطالب سایت ، فقط با ذکر منبع اینترنتی www.LawGostar.com    مجاز است .

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیر در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.
  • در صورتی که نیاز به مشاوره حقوقی دارید از این قسمت استفاده کنید، در غیر این صورت سوال شما حذف می گردد.

۲ دیدگاه

  1. باسلام اين كارتحقيقي ها كه هستن با قانون جديد هستن يا خير؟
    ممنون ازپاسخگوييتون

    • احسان نصوحی
      احسان نصوحی

      سلام مواردی که برای فروش قرارداده شده طبق قانون قدیم و در صورتی که قصد سفارش دارید میتوانید سفارش دهید تا طبق قانون جدید انجام شود

پاسخ دادن

ایمیل شما منتشر نمی شود. فیلدهای ضروری را کامل کنید. *

*