۞ امام رضا (ع) :
از نشانه های دین فهمی ، حلم و علم است ، و خاموشی دری از درهای حكمت است . خاموشی و سكوت ، دوستی آور و راهنمای هر كار خیری است.

موقعیت شما : صفحه اصلی » حقوق خانواده

هدایای نامزدی قابل استرداد هستند؟

هدایای نامزدی قابل استرداد هستند؟ دوران نامزدي، به فاصله زماني پس از خواستگاري و ايجاد توافق نسبت به شرايط عقد و نکاح يا وعده ازدواج تا وقوع عقد و نکاح گفته مي‌شود. در دوره نامزدي اصولا خانواده‌هاي دختر و پسر، رفت و آمد و ملاقات‌هاي محدودي دارند که شرايط شناخت هر چه بيشتر دختر و […]

هدایای نامزدی قابل استرداد هستند؟

دوران نامزدي، به فاصله زماني پس از خواستگاري و ايجاد توافق نسبت به شرايط عقد و نکاح يا وعده ازدواج تا وقوع عقد و نکاح گفته مي‌شود.
در دوره نامزدي اصولا خانواده‌هاي دختر و پسر، رفت و آمد و ملاقات‌هاي محدودي دارند که شرايط شناخت هر چه بيشتر دختر و پسر در اين ملاقات‌ها فراهم خواهد شد. به همين دليل طبيعي است که در هر ارتباط، هدايايي از قبيل گل، شيريني و لباس و در مواردي هدايايي گران‌قيمت مانند اتومبيل و جواهرات ميان طرفين مبادله ‌شود.اما آنچه مسلم بوده و قانون نيز آن را تاييد کرده، اين است که وعده ازدواج، ايجاد علاقه زوجيت نمي‌کند و اگر هر يک از نامزد‌ها در دوران نامزدي از وصلت امتناع کنند، مشکلي به وجود نيامده و هيچ کس نمي‌تواند او را به انجام نکاح مورد نظر اجبار کند. پرسشي که مطرح بوده، اين است که در صورت بهم خوردن نامزدي، تکليف هدايايي که قبل از اين دوره در رفت و آمد‌ها و ملاقات‌ها بين نامزد‌ها مبادله شده يا به مناسبت‌هايي مانند اعياد يا تولد هر يک از آنها رد و بدل شده است، چه خواهد بود؟ قانون مدنى صرفا وضعيت حقوقى هداياى قبل از عقد نکاح را روشن کرده و اشاره‌اى به هداياى پس از ازدواج نکرده است.


  وضعيت استرداد هداياي دوران نامزدي
واضح است آنچه بين نامزد‌ها رد و بدل مي‌شود، مشروط به ازدواج آنها بوده و وقتي چنين قراري وجود نداشته نباشد، دليلي براي تعلق هدايا نيز وجود نخواهد داشت.به همين دليل است که در قانون مدني مجوز استرداد هدايا به طرفين داده شده است. قانونگذار در مواد ۱۰۳۷ و ۱۰۳۸ قانون مدنى به ترتيب چنين بيان کرده است که:
«هر يک از نامزد‌ها مى‌تواند در صورت به هم خوردن وصلت منظور، هدايايى را که به طرف ديگر يا ابوين او براى وصلت منظور داده است، مطالبه کند. اگر عين هدايا موجود نباشد، مستحق قيمت هدايايى خواهدبود که عادتا نگاه داشته مى شود؛ مگر اينکه آن هدايا بدون تقصير طرف ديگر تلف شده باشد.» «مفاد ماده قبل، از حيث رجوع به قيمت در موردى که وصلت منظور در اثر فوت يکى ازنامزد‌ها به هم بخورد محسوس نخواهد بود.»بنابراين با توجه به مواد فوق مى‌توان دريافت که چنانچه قبل از عقد نکاح از طرف نامزد‌ها يا ابوين (پدر و مادر) آنها هدايايى به طرف ديگر داده شده است، اين هدايا در تمام موارد، قابل مطالبه نيست.بلکه تنها تحت شرايطى، طرف اهداکننده حق مطالبه آن هدايا را خواهد داشت.
  شرايط مطالبه هدايا
اين شرايط به شرح ذيل عبارتند از:
۱- وصلت منظور بهم خورده و بنا نباشد که ازدواج صورت گيرد.
در اين صورت هدايايى که هر يک از طرفين به طرف ديگر يا ابوين او داده است قابل مطالبه و استرداد خواهد بود.
۲- اين هدايا به منظور و در راستاى وصلت طرفين و نه به انگيزه ديگرى تقديم شده باشد.
۳- چنانچه عين هدايا موجود است، عين قابل مطالبه و استرداد است اما چنانچه عين موجود نيست، صرفا قيمت هدايايى قابل مطالبه است که عادتاً نگاه داشته مى‌شود.
به عنوان مثال، هداياي مصرف‌شدنى که با مصرف عين آن از بين مى‌رود، مانند لباس و عطر از شمول اين بند خارج است.
۴- قيمت هداياى نگاه داشتنى که تلف شده‌اند، در صورتى قابل مطالبه است که با تقصير هديه‌گيرنده تلف شده باشد.
۵- به هم خوردن وصلت به دليل فوت يکى از طرفين نباشد.
در صورتي که انحلال نامزدي ناشي از فوت يکي از نامزد‌ها باشد، اگر هدايا موجود باشد، حکم آن تفاوتي نداشته و باز هم مي‌توان هدايا را مسترد کرد.
اين در حالي است که چنانچه مال موجود نباشد (چه به صورت عمدي يا غير عمد) درخواست استرداد قيمت هدايا توجيه قانوني نداشته و عمل نخواهد شد.
  وضعيت استرداد هداياي پس از ازدواج
در خصوص هداياى پس از عقد نکاح، مقرراتى تحت عنوان هداياى پس از عقد نکاح در قانون مدنى و ساير قوانين به چشم نمى‌خورد.
اما به نظر مى‌رسد که تقديم هدايا از مصاديق هبه باشد.
قانونگذار در ماده ۷۹۵ قانون مدنى چنين بيان داشته است: «هبه عقدى است که به موجب آن يک نفر مالى را مجانا به کس ديگرى تمليک مى‌کند. تمليک‌کننده واهب، طرف ديگر را متهب و مالى را که مورد هبه است، عين موهوبه مى‌گويند.»
همچنين بر اساس ماده ۸۰۳ اين قانون، «بعد از قبض نيز واهب مى‌تواند با بقاي عين موهوبه از هبه رجوع کند؛ مگر در موارد ذيل:
۱- در صورتى که متهب، پدر يا مادر يا اولاد واهب باشد.
۲- در صورتى که هبه معوض بوده و عوض هم داده شده باشد.
۳- در صورتى که عين موهوبه از ملکيت متهب خارج شده يا متعلق حق غير واقع شود، خواه قهرا؛ مثل اينکه متهب به واسطه فلس (افلاس)، محجور شود؛ خواه اختيارا مثل اينکه عين موهوبه به رهن داده شود.
۴- در صورتى که در عين موهوبه تغييرى حاصل شود.
مثل اينکه خانه کلنگي موضوع بخشش، تخريب و تبديل به آپارتماني ديگر شده باشد.»
  موارد قابل مطالبه بودن هدايا پس از عقد نکاح
بنابراين چنانچه پس از عقد نکاح، هدايايى از طرف زوجين يا بستگان آنها به طرف ديگر تقديم شود، تنها در موارد ذيل هدايا قابل مطالبه و استرداد خواهد بود:
۱- مال مورد هبه باقى بوده و از بين نرفته باشد.
به عنوان مثال چنانچه هديه يک دستگاه وسيله نقليه بوده که از ناحيه زوج به زوجه اهدا شده و اين وسيله در اثر تصادف يا آتش‌سوزى و امثال آن تلف شده باشد، قابل استرداد و مطالبه نخواهد بود.
در اين فرض بر خلاف هداياى قبل از عقد که گفته شد، حتى قيمت آن نيز با وجود اينکه از نوع هداياى ذاتاً قابل نگاه داشتن است، قابل مطالبه نيست؛ چه بر اثر تقصير متهب تلف شده باشد و چه به دليلي غير از آن.
۲- در صورتى که هبه از نوع معوض نباشد و چنانچه از نوع معوض بوده باشد، عوض داده نشده باشد.
به عنوان مثال واهب شرط کند که در قبال وسيله نقليه‌اى که هبه مى‌کند، يک دستگاه موتوسيکلت دريافت کند که در اين صورت چنانچه واهب وسيله نقليه را داده و موتوسيکلت را تحويل گرفته باشد، واهب حق رجوع به وسيله نقليه را نخواهد داشت.
۳- مال مورد هبه از مالکيت متهب خارج نشده باشد.
به عنوان مثال چنانچه هديه‌گيرنده وسيله نقليه را فروخته باشد يا از طريق به رهن دادن آن به ديگرى، آن را متعلق حق غير کرده باشد، واهب حق مطالبه مال مورد هبه را نخواهد داشت.  همچنين است زمانى که در مال مورد هبه تغييرى حاصل شده باشد که از حالت اوليه آن خارج شده باشد؛ به عنوان مثال شمش طلا تبديل به سکه‌هاى طلا شده باشد که در اين حالت مال مورد هديه را نمى‌توان مطالبه کرد.  تبديل مال به مال ديگر به عنوان مثال، تبديل وسيله نقليه‌اى که هديه شده، به وسيله نقليه ديگرى از طريق خريد و فروش نيز از اين نوع است.
  جاري بودن احکام هبه در نامزدي‌هاي منجر به ازدواج
نکته‌اي که در اينجا بايد به آن اشاره کرد، اين است که در مواردي که در دوران نامزدي هدايايي از ناحيه زن و شوهر آينده به يکديگر داده مي‌شود، چنانچه نامزدي منجر به وقوع عقد و ازدواج شود، احکام هبه (بخشش) نسبت به هداياي مزبور قابل اجرا است.
بر اين اساس، هر يک از همسران با وجود شرايط اشاره‌شده مي‌توانند در صورت موجود بودن مال هبه‌شده در مالکيت طرف و عدم تغيير در آن، از بخشش خود رجوع کرده و آن را پس بگيرد.
  وضعيت استرداد هزينه‌هاي ديگر
نامزد‌ها پس از مشخص شدن قرار ازدواج در تدارک زندگي آينده خود، هزينه‌ها و مخارجي را متحمل مي‌شوند؛ از قبيل هزينه تالار، لباس و جشن ازدواج که اصولا لازمه برگزاري مراسم جشن آغاز زند گي مشترک است.
حال پرسشي که در اينجا مطرح مي‌شود، اين است که اگر يکي از طرفين از ازدواج و نکاح امتناع کند، پرداخت اين مخارج، قابل استرداد از طرف منصرف از ازدواج است يا خير؟
اگر به طور منطقي به اين موضوع توجه شود، بايد گفت که به دور از عدالت بودن اين امر کاملا مشهود است و با يادآوري اين مطلب که هيچ کس را نمي‌توان به اجبار به همسري ديگري درآورد، استفاده از اين حق قانوني نمي‌تواند موجب ورود ضرر و زيان به طرف ديگر شود و اگر موجبات زيان ديگري فراهم آمد، بدون داشتن اجبار براي ازدواج، طرف منصرف مکلف به جبران خسارت وارده خواهد بود.
در اين خصوص مي‌توان به اصل چهلم قانون اساسي اشاره کرد که مي‌گويد: «هيچ کس نمي‌تواند اعمال حق خويش را وسيله اضرار يا تجاوز به منافع عمومي قرار دهد.»

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیر در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.
  • در صورتی که نیاز به مشاوره حقوقی دارید از این قسمت استفاده کنید، در غیر این صورت سوال شما حذف می گردد.

پاسخ دادن

ایمیل شما منتشر نمی شود. فیلدهای ضروری را کامل کنید. *

*