۞ امام رضا (ع) :
از نشانه های دین فهمی ، حلم و علم است ، و خاموشی دری از درهای حكمت است . خاموشی و سكوت ، دوستی آور و راهنمای هر كار خیری است.

موقعیت شما : صفحه اصلی » حقوق جزا

انواع قتل

انواع قتل در قانون مجازات اسلامی در این نوشته شما با انواع قتل و تعریف و عناصر قتل ، مجازات و آلت قتاله و اکراه در قتل  آشنا می شوید . تایپ: احسان نصوحی تذکر : استفاده از مطالب فقط با ذکر منبع www.lawgostar.com مجاز می باشد . ماده 204 قانون مجازات اسلامی در مقام […]

انواع قتل در قانون مجازات اسلامی

در این نوشته شما با انواع قتل و تعریف و عناصر قتل ، مجازات و آلت قتاله و اکراه در قتل  آشنا می شوید .

تایپ: احسان نصوحی

تذکر : استفاده از مطالب فقط با ذکر منبع www.lawgostar.com مجاز می باشد .

ماده 204 قانون مجازات اسلامی در مقام بیان انواع قتل می‌گوید: قتل نفس 3 نوع است: عمد، شبه عمد و خطای محض.

قتل عمدی: قتل عمدی وقتی محقق است كه فردی با انجام هر كاری خواه كشنده یا غیركشنده قصد سلب حیات دیگری را داشته باشد یا این كه اگر قصد سلب حیات ندارد، با كار نوعا كشنده وی را از پای درآورد و به قتل برساند یا این كه هر چند كار نوعا كشنده نباشد، اما با در نظر گرفتن وضعیت مجنی علیه از قبیل پیری یا بیماری یا كودكی نسبت به او كشنده تلقی شود. از مفاد بیان مذكور می‌توان در تعریف قتل عمدی چنین گفت: قتل عمدی آن است كه عملی كه در مورد مقتول انجام می‌یابد، آگاهانه بوده و مقصود از آن نیز كشتن وی باشد.

قتل شبه‌عمد: در قتل شبه‌عمد مرتكب به انجام كاری روی جسم مجنی علیه مبادرت می‌ورزد كه نوعا كشنده نیست و بعلاوه قصد سلب حیات نیز ندارد اما در عمل منجر به مرگ وی می‌شود. مثل این كه شخص سالم و با جثه نسبتا خوبی را از جای كوتاهی پرت كنند ولی اتفاقا فرد مذكور پس از سقوط فوت كند فعل مذكور و قصد انجام آن اعم از این است كه مجاز یا غیر مجاز باشد. در شبه‌عمد عملی كه در مورد مقتول انجام یافته آگاهانه است، اما قصد قتل در میان نیست و عمل انجام یافته نیز كشنده نبوده و اتفاقا موجب قتل می‌شود.

قتل خطای محض: در این نوع قتل، مرتكب نه دارای قصد فعل روی جسم منجی علیه و نه قصد سلب حیات دارد لیكن مبادرت به انجام كاری یا قصد روی شیئی یا شخصی یا موجود مورد نظر خود می‌كند كه اتفاقا منجر به قتل وی می‌شود. در خطای محض شخص مقتول اصلا مورد نظر قاتل نیست یعنی قاتل نه می‌خواهد مقتول را بكشد و نه درصدد انجام عملی در مورد مقتول بوده است. در واقع مقتول را اتفاقا هدف می‌گیرد و در نتیجه به قتل می‌رساند.

تعریف و عناصر قتل در حكم شبه عمد

قتل در حكم شبه عمد عبارت است از سلب غیرعمدی حیات انسان دیگر در نتیجه خطای جزایی مرتكب، با توجه به تعریف مذكور، عناصر قتل در حكم شبه عمد عبارتند از:

1ــ عنصر قانونی: عنصر قانونی كلی قتل در حكم شبه عمد در تبصره 3 بند (ج) ماده 295 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 70، ذكر شده است. به علاوه قانونگذار مصادیق خاصی از این جرم را در موارد دیگری از قوانین جزایی بیان كرده است از جمله ماده 714 قانون مجازات اسلامی مصوب سال 75 كه ناظر به قتل غیرعمدی ناشی از تخلفات رانندگی است. طبق ماده مذكور وسایط نقلیه زمینی یا آبی یا هوایی یا متصدی وسیله موتوری منتهی به قتل غیرعمدی شود، مرتكب به 6 ماه تا 3 سال حبس و نیز پرداخت دیه در صورت مطالبه از ناحیه اولیای دم محكوم می‌شود.

2ــ عنصر مادی: بروز عدم تفكر یا بی‌دقتی مرتكب در واقعیت خارجی عنصر مادی جرم را تشكیل می‌دهد. اجزایی كه در عنصر مادی مطرح است، عبارتند از:

رفتار مرتكب: رفتار مرتكب در این جرم می‌تواند به‌وسیله مباشرت یا فعل مستقیم مرتكب (نظیر حوادث ناشی از تصادفات رانندگی) یا به طریق فعل غیرمستقیم یا تسبیب یا ترك فعل ظهور نماید زیرا اطلاق و عموم صدر تبصره 3 بند (ج) ماده 295 كه در مقام بیان مفهوم كلی جرم است، امكان انعكاس رفتار مرتكب از طریق مباشرت یا تسبیب را مبرهن می‌سازد. مصادیق رفتار مرتكب به معنای مذكور به شرحی كه در تبصره 3 بند (ج)‌ ماده 295 قانون مجازات اسلامی آمده است، عبارتند از:

الف‌ ) بی‌احتیاطی: به معنی انجام فعلی است كه بر حسب قانون یا عرف نباید واقع شود مثل این كه راننده از چراغ قرمز عبور كند یا با سرعت غیرمجاز موجب حادثه ناگوار قتل شود. ماده 346 قانون مجازات اسلامی نیز یكی از مصادیق بی‌احتیاطی را متذكر شده است.

ب ) بی‌مبالاتی: به معنی انجام فعلی است كه بر حسب قانون یا عرف ضرورت به انجام آن وجود داشته باشد مانند این كه راننده كامیون بار خود را روی باربند ماشینی ببندد و این امر موجب سقوط بار و قتل شخص دیگری شود همین طور در مواقعی كه باید راننده ترمز بگیرد، از ترمز كردن خودداری كند و موجب قتل دیگری شود.

ج‌ ) نداشتن مهارت: به معنی نداشتن تبحر و تخصص در كاری است كه فرد به عهده گرفته است و به لحاظ عدم تخصص موجب بروز حادثه‌ای و در نتیجه قتل دیگری شود مانند این كه بدون تخصص در رشته برق ساختمان، موجب برق‌گرفتگی شخصی شود و او را بكشد.

دـ ) رعایت نكردن مقررات و نظامات دولتی: به معنی آن است كه شخص مقررات و نظامات دولتی را كه به منظور حسن اجرای امری و مراقبت در انجام آن وضع شده است، نقض كند و این امر موجب بروز قتل شخصی شود. به عنوان نمونه دیگر چنانچه مقررات و نظامات و آیین‌نامه‌های ناظر به امر رانندگی كه بر اساس موازین علمی از سوی دولت‌ها تنظیم شده است، مورد بی‌توجهی رانندگان قرار گیرد و حادثه قتل اتفاق افتد در این صورت قتل در حكم شبه‌عمد تحقق می‌یابد.

در صورتی كه قتل غیرعمد به واسطه بی‌احتیاطی یا بی‌مبالاتی یا اقدام به امری كه مرتكب در آن مهارت نداشته است یا به سبب رعایت نكردن نظامات واقع شود، مسبب به حبس از یك تا 3 سال و نیز پرداخت دیه محكوم می‌شود

ه ) وسیله ارتكاب جرم: در تحقق قتل در حكم شبه‌عمد وسیله خاصی شرط نشده است، به عبارت دیگر جرم مذكور با هر وسیله‌ای ممكن است واقع شود در عین حال قانونگذار ایران، وسیله را در تشدید مجازات موثر دانسته است؛ زیرا به‌صراحت ماده 616 قانون تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده مصوب سال 75 چنانچه جرم قتل در حكم شبه‌عمد با وسیله‌ای غیر از وسیله نقلیه موتوری یا وسیله موتوری واقع شود، مرتكب علاوه بر پرداخت دیه به مجازات تعزیری از یك تا 3 سال حبس و نیز پرداخت دیه محكوم خواهد شد.

3ــ عنصر معنوی: اصولا یكی از اركان جرم عنصر معنوی است. در جرم عمدی عنصر معنوی به معنی سوءنیت یا عمد یا قصد ارتكاب رفتار مجرمانه است اما در جرم غیرعمدی كه قتل در حكم شبه‌عمد نیز از مصادیق آن محسوب می‌شود، عنصر معنوی از نظر روانی به معنی عدم تفكر و بی‌دقتی یا بی‌توجهی در اقدام و اموری است كه مخاطره‌آمیز است و به منظور جلوگیری از فجایع ناگوار یا صدمات بدنی یا سایر خسارات احتیاط و دقت را طلب می‌كند. در حقوق جزا و همین‌طور در قوانین جزایی اصل بر این است كه به لحاظ بی‌توجهی یا غفلت یا بی‌دقتی ولو این كه عنصر مادی جرم اتفاق بیفتد، از نظر جزایی مرتكب فاقد مسوولیت است، زیرا برای تحقق جرم قصد یا عمد در ارتكاب رفتار مجرمانه ضرورت دارد در عین حال قانونگذار به طور خاص كه مصداق بارز آن قتل یا صدمات بدنی است، بی‌توجهی را كه معمول حالت مرتكب است، عنصر معنوی شناخته است و همین مقدار را برای تعقیب مرتكب كافی می‌داند.

مجازات

مجازات قتل در حكم شبه‌ عمد در ماده 616 قانون تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده پیش‌بینی شده است. ماده فوق‌الذكر مقرر می‌دارد: در صورتی كه قتل غیرعمد به واسطه بی‌احتیاطی یا بی‌مبالاتی یا اقدام به امری كه مرتكب در آن مهارت نداشته است یا به سبب رعایت نكردن نظامات واقع شود، مسبب به حبس از یك تا 3 سال و نیز پرداخت دیه در صورت مطالبه از ناحیه اولیای دم محكوم خواهد شد مگر این كه خطای محض باشد.

تبصره: مقررات این ماده شامل قتل غیرعمد در اثر تصادفات رانندگی نمی‌شود مجازات قتل غیرعمد ناشی از تخلفات رانندگی كه درواقع یكی از مصادیق قتل در حكم شبه‌عمد است، در ماده 714 قانون یاد شده از 6 ماه تا 3 سال حبس و نیز پرداخت دیه در صورت مطالبه از ناحیه اولیای دم پیش‌بینی شده است.

آلت قتاله

گفتنی است آنچه مطرح است، نوع وسیله قتل نیست، بلكه نوع عملی است كه درباره مقتول انجام می‌گیرد، هرچند كه این عمل به لحاظ ضعف و ناتوانی مقتول به كشته شدن وی منجر شود. بنابراین اگر قاتل كسی را به قصد كشتن با چوبدستی آنقدر بزند تا بمیرد، این زدن با چوب قتل عمد محسوب می‌شود. براساس همین نظریه فقها از تعبیر آلت قتاله صرف‌نظر كرده و تعبیر «عمل كشنده» را به كار برده‌اند. زیرا بسیار پیش می‌آید كه آلت به كار رفته قتاله است و در عین حال چون عملی كه انجام آن مورد نظر قاتل بوده یا انجام یافته كشنده نبوده است، قتلی كه واقع شده است شبه عمد محسوب می‌شود.

مثلا اگر در تعقیب شخص فراری، به منظور متوقف كردن او، تیری به طرف پاهای وی شلیك كنند و در همان زمان این شخص با شنیدن صدای اسلحه ناگهان روی زمین بنشیند، و در نتیجه تیر به كمر یا پشت او اصابت كند و كشته شود، در این صورت چون عملی كه موردنظر بوده، كشنده نبوده و اتفاقا موجب مرگ شخصی شده است، با آن كه آلت قتاله بوده است، قتل مذكور شبه‌عمد محسوب می‌شود.

مبنای وضع عنوان: مبنای وضع اصطلاح قتل در حكم شبه عمد در رویه قضایی ایران و متعاقب آن در قانون مجازات اسلامی فتوای حضرت امام(ره)‌ در تحریر الوسیله است، حضرت امام در جلد دوم تحریرالوسیله قائل است به این كه در برخورد وسیله نقلیه چنانچه حادثه‌ای رخ داده و قتلی حادث شود یا مالی مختلف بشود هر گاه صاحب هر دو وسیله نقلیه مقصر شناخته شوند و فرض وجود منتفی باشد، هر یكی از آنان باید نصف دیه اتلاف نفس یا نصف قیمت اتلاف مالی را بپردازد و اگر یكی از آنان مقصر شناخته شود، مسوول پرداخت تمام دیه قتل یا تمام مال مورد اتلاف طرف مقابل است و فرد اخیر به لحاظ عدم تقصیر هیچ‌گونه مسوولیتی ندارد.

مصداق این امر رای اصراری شماره 59 مورخ 1/12/63 دیوان عالی كشور است كه با لحاظ ملاك مذكور در فتوای امام مقرر داشت: صرف‌نظر از این كه متهم فاقد گواهینامه رانندگی بوده و مهارت وی نیز ثابت نشده است، حسب نظر كارشناسی در موقع تصادف ماشین مصادف به سمت چپ منحرف و همین امر سبب بروز حادثه گردیده است و چون متهم رعایت احتیاط لازمه را ننموده عملش تفریط به نفس است كه به فتوای امام در حكم شبه عمد می‌باشد…

متعاقب رای مذكور رای وحدت رویه دیوان كشور به شماره 23 مورخ 20/8/65 كه در حكم قانون است، مقرر نمود: قتل در غیرعمدی در اثر بی‌احتیاطی در رانندگی وسیله نقلیه بدون داشتن پروانه رانندگی كه مجازات آن در ماده 153 قانون تعزیرات مصوب 18/5/62 كمیسیون امور قضایی مجلس شورای اسلامی معین شده از آن جهت كه نوعا تفریط به نفس است در حكم شبه عمد بوده و از لحاظ پرداخت دیه مشمول بند (ب)‌ ماده 8 قانون دیات مصوب 20/4/61 می‌باشد.

اکراه در قتل

ماده 211 : اکراه در قتل و یا دستور به قتل دیگری مجوز قتل نیست ، بنابراین اگر کسی را وادار به قتل دیگری کنند یا دستور به قتل رساندن دیگری را بدهند مرتکب ، قصاص می شود و اکراه کننده و آمر ، به حبس ابد محکوم مگردند .

تبصره 1 اگر اکراه شونده طفل غیر ممیز یا مجنون باشد فقط اکراه کننده محکوم به قصاص است .

تبصره 2 اگر اکراه شونده طفل ممیز باشد مباید قصاص شود بلکه باید عاقله او دیه را بپردازد و اکراه کننده نیز به حبس ابد محکوم است .

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیر در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.
  • در صورتی که نیاز به مشاوره حقوقی دارید از این قسمت استفاده کنید، در غیر این صورت سوال شما حذف می گردد.

۱ دیدگاه

  1. سلام اقاي نصوحي مرسي از لايحه اي كه نوشتيد راي به نفع خودم تموم شد بي نهايت ممنون

پاسخ دادن

ایمیل شما منتشر نمی شود. فیلدهای ضروری را کامل کنید. *

*