آیا ارث زن که نصف ارث مرد می باشد از نظر مدافعین حقوق بشر تبعیض نارواست ؟

زمان مطالعه: ۱۰ دقیقه

آیا ارث زن که نصف ارث مرد می باشد از نظر مدافعین حقوق بشر تبعیض نارواست ؟

یکی از مسائلی که نوعاَ غربیها و سازمانهای مدافع حقوق بشر به عنوان تبعیض ناروا مطرح می کنند اختلاف در ارث بین زن و مرد است چون در قانون اسلام و نظام مقدس جمهوری اسلامی طبق ماده ۹۰۷ قانون مدنی صراحتاٌ چنین می گوید : « … اگر اولاد متعدد باشند و بعضی از آنها پسر و بعضی دختر ، پسر دو برابر دختر ارث می برد » به ویژه اگر مرد وارث منحصر به فرد باشد یک چهارم ارث نصیبش می شود و این قانون که قائل به تبعیض شده از نظر حقوقدانان و دانشمندان و مدافعین حقوق بشر بویژه شورای مدافع حقوق بشر وابسته به سازمان ملل متحد صحیح نیست . جهت تبین و تشحیذ اذهان خوانندگان محترم کنوانسیون رفع هر نوع تبعیض علیه زنان که در ۱۸ دسامبر ۱۹۷۹ طی قطعنامه ۱۸۰/۳۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد به تصویب رسیده و در سوم سپتامبر ۱۹۸۱ با گذشتن سی روز از تودیع بیستمین سند الحاقی لازم الاجرا شد شرح می دهم در ماده یک ، تبعیض علیه زنان را این گونه تعریف کرده است . از نظر این کنوانسیون ، عبارت تبعیض علیه زنان ، به معنی قائل شدن هرگونه تمایز ، استثناء یا محدودیت براساس جنسیت است که بر به رسمیت شناختن حقوق بشر زنان و آزادیهای اساسی آنها و بهره مندی و اعمال آن حقوق ، بر پایه مساوات با مردان صرفنظر از وضعیت تأهل آنها ، در تمام زمینه های سیاسی ، اقتصادی ، اجتماعی ، فرهنگی ، مدنی و دیگر زمینه ها اثر مخرب دارد یا اصولاٌ هدش از بین بردن این وضعیت است . ( نظام بین الملل حقوق بشر ، دکتر حسین مهرپور ، صفحه ۱۱۲ … ) و نیز طبق ماده ۱۳ « دولتهای عضو باید اقدامات مقتضی برای محو تبعیض علیه زنان در دیگر زمینه های زندگی اقتصادی و اجتماعی به عمل آورند … »

نگارنده بر این عقیده است موارد فوق الذکر که به حسب ظاهر تبعیض به نظر می رسد با خدماتیکه اسلام به زن نموده و توجهات بسیاری که به زنها دارد از متون اسلامی و حقوق تا آنجا که این وجیزه اجازه دهد در حد بضاعت مزجات متذکر شده و قضاوت را به خوانندگان محترمیکه با دید انصاف و حقیقت نگاه می کنند و انسانهای سلیم النفس و خانمها که مدعی اصلی موضوع بحث می باشند واگذار نمایم .

علیهذا مطالب را در دو بخش بیان می کنم .

بخش نخست

برای روشن شدن بحث اجازه دهید مختصری از وضعیت زنان در قبل و هنگام ظهور اسلام به عرض برسانم . اسلام در ۱۴۲۸ سال قبل در شبه جزیره عربستان اعلام موجودیت کرد در آن زمان مردم دنیا بویژه مردم عربستان ، زن را موجودی پست و دختر را موجب ننگ خانواده می دانستند بطوریکه اگر زنی دختر می زائید آن دختر را زنده به گور می کردند .

دکتر گوستاولو بون فرانسوی در کتاب گران سنگ اسلام و عرب صفحه ۵۰۷ چنین می گوید : تمام قانونگذاران قدیم نیز همانند همین رفتار خشونت آمیز را نسبت به زن معمول داشتنه اند ، از آن جمله قانون هندیها می گوید : « … قضا و قدر حتمی ، طوفان ، مرگ ، جهنم ، زهر کشنده افعی و مار گزنده ، آتش سوزان ، هیچ کدام از زن بدتر نیست … »

نظریه تورات نیز نسبت به زن بهتر از هندیها نیست از آن جمله در سفر جامعه می گوید : « … زن تلخ تر از مرگ است … » و نیز می گوید : « … مردی که نزد خدا صالح و شایسته باشد کسی است که زن نداشته باشد … میان هزار مرد یک مرد شایسته پیدا می شود ولی میان تمام زنان عالم یک زن هم یافت نمی شود …» اما همین دانشمند غربی در صفحه ۵۰۳ کتاب فوق الذکر درباره اسلام چنین می نویسد : «… پیش از آمدن اسلام مردها زن را موجودی می دانستند متوسط میان حیوانات و انسان . یعنی او را فقط وسیله ای برای پیدایش نسل و خدمتکار می دانستند و دختر دار شدن را برای خود مصیبتی می پنداشتند ، و رسم دختر کشی شایع شده بود و هم چنانکه بچه های سگ را در آب می انداختند دخترها را زنده به گور می کردند و شیوع این عادت را شما از مصاحبه ذیل که میان قیس رئیس طایفه بنی تمیم و حضرت محمد ( ص ) افتاد می توانید بفهمید …

مسیو «کوسان دوپرسؤال » می نویسد :

روزی قیس دید پیغمبر اسلام یکی از دختران خود را روی زانوی خود نشانده است از او پرسید این گوسفند بچه چیست که این چنین او را می بوئی ؟

فرمود : این دختر من است

قیس گفت : بخدا من دخترهای زیادی داشتم و همه را زنده به گور کردم و هیچ یک را اینگونه نبوئیدم .

حضرت محمد ( ص ) فریاد زد : وای بر تو : خدا رحم را از دل تو بیرون برده و قدر بهترین نعمتهائی را که خداوند به انسان عنایت کرده نشناختی !

ملاحظه می فرمائید اسلام در آن شرایط چه خدمات بزرگی نسبت به زنان انجام داد .

در قرآن مجید که یگانه کتاب آسمانی مسلمانان جهان است زن و مرد را از جهت انسانیت و رابطه آنها با خداوند یکسان دیده است .

( یا ایها الناس ، انا خلقناکم من ذکر و انثی و جعلناکم شعوباَ و قبائل لتعارفوا… سوره حجرات آیه ۱۳۳ )

ای مردم ، همانا شما را زن و مرد آفریدیم و شما را به صورت قوم و قبیله قرار دادیم برای اینکه یکدیگر را بشناسید ،

در این بیان خداوند متعال اعلام می کند که وحدت اصل و نژاد و سلاله های انسانی برای شناخت یکدیگر است نه اینکه انتساب به قبائل و شعوب سرمایه فخر و مباهات و دست آویز تمایز و افزون طلبی باشد .

در آیه دیگری از قرآن سوره نساء آیه اول نیز می فرماید :

ای مردم بپرهیزید ( لطف و عنایات خداوند که خالق شما است مدنظر داشته و مواظب حلال و حرا و اوامر و نواهی خداوند باشید ) پروردگارتان شما را از یک جان خلق کرده و از او زوج نیز آفریده …

در این بیان نیز نظریه انسانیت انسان است به این معنی که زن و مرد از نظر انسانیت نزد خداوند متعال یکسان می باشند .

آیات فراوانی داریم که خداوند متعال مطلب را به صورت مطلق بیان می کند از جمله در سوره تحریم آیه ۱۱ که می فرماید : « … و من یومن بالله و یعمل صالحاَ یدخله جنات تجری من تحتها الانهار خالدین فیها ابداَ یعنی کسیکه به خدا ایمان بیاورد ( هرکس باشد چه زن و مرد ) و عمل صالح انجام دهد خداوند او را داخل بهشت هائی می کند که نهرهائی از زیر آنها جاری است و همیشه آنجا خواهند بود» .

در بعضی از آیات قرآن خداوند متعال به طور مساوی نام می برد « من عمل صالحاَ من ذکر و انثی و هو مؤمن فلنحینیه حیؤه طیبه و لنجزینهم اجرهم باحسن کانو یعملون (سوره نحل آیه۹۹ ) » یعنی هر مرد و زنی که عمل صالح انجام دهد و ایمان به خدا داشته باشد پس زندگی پاکیزه و محققاَ پاداش و جزای نیکو برای آن اعمال صالح که انجام داده خواهیم داد .

در این مقوله احادیث و روایات زیادی داریم که به صراحت همین معنی را بیان می کند که ما به لحاظ اختصار صرف نظر نموده فقط به ذکر دو حدیث از پیغمبر بزرگ اسلام ( ص ) که مورد قبول قاطبه مسلمانان است بسنده می کنم .

پیغمبر اعظم ( ص ) در حجه الاوداع در خطبه معروف خود چنین می فرماید : « … یا ایها الناس ، ان ربکم واحد و ان اباکم واحد ، کلکم لادم و ادم من تراب اکرمکم عندالله اتقاکم …

ترجمه : ای مردم ( مطلق است و ذکری از زن و مرد برده نشده یعنی ای مردان و ای زنان عالم ) همانا پرودگار شما یکی است همه شما از آدم ( ابوالبشر ) هستید و آدم از خاک می باشد . بهترین و گرامی ترین شما در پیشگاه خداوند متعال با تقوی ترین ( صالح ترین ) هستید … »

در این حدیث شریف انتساب همه انسانها را به یک شجره متصل می کند و همه انسانها در عرض هم و مساوی می باشند هیچ فردی بر دیگری و هیچ قبیله ای بر قبیله دیگری برتری ندارد بلکه آنچه را نسبت برتری و امتیاز دانسته عمل صالح و خدمت به بندگان خدا ( انسانها همه زن و مرد ، سیاه و سفید ، سرخ و زرد ، شرقی و غربی همه ، به طور مساوی بندگان خدا محسوب می شوند ) می باشد .

تا اینجا نظر بنده بر این است که شمه ای هرچند مختصر به اطلاع عزیزان برسانم به اینکه در قبل و حین ظهور اسلام چه دیدی نسبت به زنان وجود داشت و در آن شرایط اسلام آمد و وجدانهای خفته را بیدار کرد و اعلام نمود که از نظر انسانیت فرقی بین زن و مرد نیست و علناَ با عادات و رسوم جاهلیت مخالفت نمود و شخصیت طائفه ای از انسانها را که زنها می باشند تشریح نمود و عملاَ به آنها آموخت که دختران خود را همانند پسران دوست داشته و گرامی دارید و به عدالت بین آنها رفتار نمائید به این روایت کوتاه اما بسیار پرمعنی از رسول خدا که در نهج الفصاحه صفحه ۳۱۸ آمده توجه فرمائید :

قال رسول الله ( ص ) : ما اکرم النساء الاکریم و لااهانهن الا الئیم .

یعنی پیامبر اعظم ( ص ) فرمود : تکریم و احترام نمی کند زنان را مگر انسان کریم و با شخصیت و اهانت و تحقیر نمی کند آنها را مگر فرد فرمایه و پست .

شما خوانندگام محترم ، ملاحظه فرمائید ، دینی که تازه اعلام موجودیت نموده باید طوری حرکت و اقدام نماید که افراد و جامعه و قبائل بویژه رؤسای آنها و سرشناسان منطقه را به خودش جلب نماید ، برخلاف این منطق دین مبین اسلام سخت ترین روزهای ظهورش که تقریباَ قاطبه مردم شهر حتی نزدیکترین فرد به آورنده آن دین ( ابوجهل عموی پیامبر (ص ) از دشمنان سرسخت و برای هدم و از بین بردن او با تمام قوا به طور جدی با دشمنان هم پیمان و هم سکوگند شده قاطعانه با یکی از عادات و رسومات آنها ( زنده به گور کردن دختران ) مبارزه نماید قضاوت به عهده خواننده محترم و وجدانهای پاک و بیدار شما که با انصاف و چشم حقیقت بین به موضوع نگاه می کنید محول می شود .

قسمت دوم

بلی ، می می پذیریم که ارث زن نصف ارث مرد است این از مسلمات دین مبین اسلام می باشد و هیچ کس از متخصصین و فقهاء عظام به خودشان اجازه نمی دهند که نسبت به کم و زیاد نمودش اقدامی نمایند نسبت به تفاوت دیه زن و مرد اگرچه در آن موضوع روایت صحیحه و معتبر وجود دارد که فقهاء عظام به استناد آن فتوا داده اند ولی بعضی از بزرگان به دلیل اینکه در قرآن صراحتاَ به آن اشاره نشده حرفها و ان قلت هائی گفته اند بعضی ها صراحتاَ و به طور قطعی و بعضی ها به صورت احتمال مطالب را فرموده اند که در جای خودش قابل بحث و بررسی است و اینجانب به خودم اجازه نمی دهم درباره آن اظهارنظر نمایم ولی درباره تفاوت ارث زن و مرد صراحتاَ در قرآن کریم آمده است : « للذکر مثل حظ الانثیین» ( سوره نساء آیه ۱۱ ) با همه اینها اینجانب درباره آن تا آنجا که مقتضی و در حوصله این مقاله باشد توضیح می دهم لطفاٌ عنایت فرمائید .

با عنایت به اینکه ارث زن نصف ارث مرد می باشد در عین حال این تبعیض نه تنها بر ضرر زنها نیست که به نفع آنها بوده و به ضرر مردها می باشد به طوریکه اگر مجاز بودیم امتیازاتی که به زنها داده شده به مردها می دادیم ، یقیناٌ به نفع آقایان بود به این شرح:

الف ) در اسلام تا وقتیکه دختر و پسر در خانه پدر هستند تمام هزینه های آنها بعهده پدر می باشد نه مادر .

ب ) یکی از سنتهای پسندیده که اسلام بر آنها تإکید فراوان نموده موضوع ازدواج است .

ج ) هنگامیکه دختر و پسر آگاهانه و به میل و اختیار خودشان هم دیگر را پسندیدند و قبول کردند که زندگی مشترک داشته باشند مرسوم است که مرد و اقوام نزدیکش پدر و مادر و غیره به خواستگاری می روند به عبارت دیگر پسر به عنوان تقاضا به خواستگاری می رود ( این امتیاز اول)

د ) پس از بحث و گفتگو حتماَ باید مهریه از ناحیه مرد برای زن ( به هر اندازه که طرفین توافق نمایند ) قبول نموده و بپردازد . ( این امتیاز دوم )

به این مسئله به قدری توجه شده است که طبق ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی زن می تواند تا مهر به او تسلیم نشده از ایفاء وظایفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند .

ه ) مراسم ازدواج و عروسی با توافق طرفین انجام و زندگی مشترک شروع می شود از زمانیکه صیغه ازدواج جاری شد و علقه زوجیت بین طرفین منعقد گردید تمام هزینه های زندگی خوراک ، مسکن ، پوشاک و سایر هزینه های متعارف بدون اینکه مرد و زن را وادار به کار کردن در خانه حتی کارهای معمولی از قبیل شستن لباس مرد و تهیه غذا و سایر کارهای خانه را به او تحمیل نماید را قانوناَ و شرعاَ باید مرد تأمین نماید . ( این امتیاز سوم ).

ماده ۱۱۰۶ و ۱۱۰۷ قانون مدنی به این موضوع دلالت دارد :

ماده ۱۱۰۶ قانون مدنی درباره نفقه چنین مقرر نموده : « در عقد دائم نفقه زن به عهده شوهر است . » ممکن است سؤال شود که نفقه چیست ؟

ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی چنین پاسخ می دهد :« نفقه عبارت است از مسکن و البسه و غذا و اثاث البیت که به طور متعارف با وضعیت زن متناسب باشد و خادم در صورت عادت زن به داشتن خادم یا احتیاج او بواسطه مرض یا نقصان اعضاء ».

و ) وقتی زن حامله شد تمام هزینه های او حتی بیمارستان درمان و دارو و کلیه هزینه های زایمان هر چه باشد به عهده مرد می باشد . ( این امتیاز چهارم ) .

شیر دادن فرزند خودش را که از نظر عاطفی و انسانی یک اقدام پسندیده و ضروری به نظر می رسد می تواند برای شیر دادن از شوهر مطالبه اجرت نماید . ( این امتیاز پنجم ) .

ماده ۱۱۷۶ قانون مدنی چنین مقرر کرده : « مادر مجبور نیست که به طفل خود شیر بدهد مگر در صورتیکه تغذیه طفل بغیر شیر مادر ممکن نباشد ) و نسبت به اجرت گرفتن ، آیه قرآن صراحتاَ بیان می کند :

« فان ارصغن لکم فاتوهن اجورهن ( سوره طلاق آیه ۶ ) ».

ز ) چون کلیه هزینه های زن بر عهده شوهر است علاوه از موارد مذکور در فوق ، ماده ۱۲۰۶ قانون مدنی در این موضوع جالب توجه است که چنین مقرر نموده : « زوجه در هر حال می تواند برای نفقه زمان گذشته خود اقامه دعوی نماید و طلب او از بابت نفقه مزبور طلب ممتاز بوده و در صورت افلاس یا ورشکستگی شوهر زن مقدم بر غرما خواهد بود ولی اقارب فقط نسبت به آتیه می توانند مطالبه نفقه نمایند ) .

ملاحظه می فرمائید که اسلام و قانون جمهوری اسلامی چه قدر نسبت به نفقه زن اهمیت داده است علیهذا اگر زن متمول بود مرد حق ندارد زن را تکلیف کند از مال شخصی خودت به زندگی مشترک کمک کن . بنابراین زن هرچه مال و ثروت داشته باشددر اختیار خودش می باشد .

ماده ۱۱۱۸ قانون مدنی در این باره چنین مقرر کرده است : « زن مستقلاٌ می تواند در دارائی خود هر تصرفی را که می خواهد بکند . )

با توجه به شرح فوق و با عنایت به اینکه مسؤولیت و ریاست خانواده طبق ماده ۱۱۰۵ بر عهده شوهر می باشد در مقابل همه مسؤولیتی که در زندگی مشترک زناشوئی به مرد داده شده بحسب ظاهر دختر پس از ازدواج متحمل هیچ هزینه ای نمی شود و تمام آنها بر عهده شوهر می باشد و شوهر هزینه زندگی خودش و زوجه و فرزندان را الزاماَ باید تأمین و پرداخت کند . اسلام و قانون جمهوری اسلامی مقرر کرده که ارث پسر دو برابر ارث دختر باشد آیا تبعیض نارواست؟ یا عین عدالت می باشد البته در ابتدای امر و کسیکه قانون جمهوری اسلامی را نداند ممکن است تصور کند که این تبعیض قابل تأمل است ولی اگر قانون چنین بود که زن و مرد هر چه دارند در زندگی مشترک به طور مساوی متعلق به زندگی مشترک می باشد و تعیین مدیریت و ریاست زندگی مشترک را نیز عادلانه حل می کردند ممکن بود گفته شود چرا ارث زن نصف ارث مرد باشد و این نحوه تقسیم عادلانه نیست ولی با توجه به شرح فوق وجدانهای پاک و بیدار و صاحبان عقل سلیم چنین پنداری دارند ؟

2 دیدگاه دربارهٔ «آیا ارث زن که نصف ارث مرد می باشد از نظر مدافعین حقوق بشر تبعیض نارواست ؟»

  1. ممنون بابت راهنماییتون این نوشته خودشماست جناب نصوحی؟
    دلایل قانع کننده ای نبود….
    سپاس

    1. احسان نصوحی
      احسان نصوحی

      سلام
      خیر نوشته خودم نبود . در اینده سعی میکنم مطالب بهتری ارائه کنم ولی در اخر بدانید تبعیضی وجود ندارد. موفق و پیروز

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به بالای صفحه بردن