آیا غصب انسان ممکن است؟

آیا غصب انسان ممکن است؟

مقدمه
چنانکه در مقاله  اشاره گردید یکی از مسایل مهم و دارای کاربرد فراوان در فقه و حقوق مساله غصب است  زیرا  غصب هم  در حوزه حقوق خصوصی  و هم حقوق کیفری دارای آثار متعددی است و با برخی نهادهای حقوقی یا برخی جرایم دیگر همچون سرقت یا کلاهبرداری  رابطه ای خاص و مستمر دارد  که نیازمند تحقیقاتی است که به جرات می توان از خلاء جدی در این زمینه سخن گفت و ضرورت بررسی این ابعاد فقهی حقوقی بر هر صاحب نظر فرهیخته ای در این گستره روشن است در اولین مقاله  سلسله مقالات  مربوط به غصب در خصوص مسایلی همچون مغصوب منه( کسی از او غصب صورت گرفته است)چه افرادی می توانند باشند؟احکام غصب چیست؟ انواع غصب چیست؟ارکان غصب چیست؟ فقها غصب را چه می دانند؟ لغوی ها غصب را چه می دانند ؟  قانون مدنی چه می گوید ؟ و خلاصه حقیقت غصب چیست؟ نکاتی تقدیم شما گردید .


انواع غصب
در این مقاله می خواهیم در خصوص اینکه آیا اگر کسی دیگری را حبس کند آثار غصب را خواهد داشت ؟ آدم ربایی عصب هم محسوب می شود ؟ و اساسا غصب انسان ممکن است یا خیر نکات جالبی را تقدیم شما نماییم . قانون مدنی در خصوص غصب انسان چه می گوید ؟ هرچند تعریف قانون مدنی در خصوص غصب ارایه شد اما این قانون در خصوص غصب انسان ساکت است و از این جهت  باید  با عنایت به ماده 167 قانون اساسی به فقه و نظرات فقهای معظم رجوع گردد .

قانون مجازات اسلامی و غصب انسان (آیا ربودن غصب هم محسوب می شود؟)  
قانون مجازات اسلامی در خصوص آدم ربایی نکات متعددی دارد و آثار کیفری متعددی به شرح ذیل بر آدم ربایی مترتب نموده است اما  وجود این آثار به معنای  تحقق معنای غصب نخواهد بود؛

1. اجرای احکام جزایی مجازات کسانی که به جرم آدم ربایی محکوم می‌شوند، قابل تعلیق نیست.

2. هر کس به قصد مطالبه وجه یا مال یا به قصد انتقام یا به هر منظور دیگری به عنف یا تهدید یا حیله یا به هر نحو دیگر شخصاً یا توسط ‌دیگری شخصی را برباید یا مخفی کند به حبس از پنج تا پانزده سال محکوم خواهد شد.

در صورتی که سن مجنی‌علیه کمتر از پانزده سال تمام باشد یا‌ربودن توسط وسایل نقلیه انجام پذیرد یا به مجنی علیه آسیب جسمی یا حیثیتی وارد شود، مرتکب به حداکثر مجازات تعیین شده محکوم خواهد شد‌و در صورت ارتکاب جرایم دیگر به مجازات آن جرم نیز محکوم می‌گردد

 3. در صورتی که سن مجنی‌علیه کمتر از پانزده سال تمام باشد یا‌ربودن توسط وسایل نقلیه انجام پذیرد یا به مجنی علیه آسیب جسمی یا حیثیتی وارد شود، مرتکب به حداکثر مجازات تعیین شده محکوم خواهد شد ‌و در صورت ارتکاب جرایم دیگر به مجازات آن جرم نیز محکوم می‌گردد.

‌ 4. مجازات شروع به ربودن سه تا پنج سال حبس است.

اما درباره سایر آثارغصب  در قانون مجازات اسلامی نمی توان نکته ی دیگری را یافت  و در واقع آثار سه گانه ای که برای غصب در مقاله قبلی برشمردیم هیچ یک در قانون مجازات اسلامی ذکر نگردیده است.

نکته بسیار مهم :

قطعا اگر آسیبی از ناحیه کسانی که شخصی را حبس کرده اند  واردشود آنها ضامن خواهند بود و این به غاصب محسوب شدن ارتباط ندارد بلکه به دلیل قواعد تلف وتسبیب است ؛ بحث اصلی در این مقاله بر این محور است که   اگر شخص ربوده شده یا مخفی شده به دلیلی از ناحیه غیر رباینده آسیب ببیند چه خواهد شد ؟  همچون آسیب  توسط خودش باشد   مثلا خودزنی کند یا خودکشی کند یا آسیب از ناحیه دیگران  یا حتی آسیب های قهری مثل سیل ، زلزله  آیا باز هم رباینده ضامن خواهد بود ؟
طلا
فقها درباره غصب انسان چه می گویند ؟  

الف صاحب جواهر:

ایشان  ادعای اجماع می کند که  انسان[1] قابلیت غصب ندارد یعنی اگر حبس شود حکم غصب ندارد البته مقصود این فقیه عالیقدر این نیست که این کار جایز باشد بلکه حرام است و تعزیر نیز دارد که قانون مجازات نیز میزان تعزیر وی مشخص گردیده است و به هرحال این حکم صاحب جواهر شامل همه افراد ذیل می شود :

1.شخص ربوده شده یا حبس شده ،انسان عاقل باشد یا نباشد

2. شخص ربوده شده یا حبس شده ،انسان صغیر باشد یا کبیر باشد

ب شیخ انصاری ره :

ایشان ادعا می کند که اگر شخصی که حبس شده است صغیر باشد و حادثه ای همچون مارگزیدگی  برای او پیش آید ضامن است .

ج علامه حلی :

 ایشان در کتاب تبصره  المتعلمین خود  و نیز در کتاب مختلف ضمن تایید حکم شیخ طوسی در کتاب مبسوط که قابل به ضامن بودن وی می باشد  عبارت یضمنه الغاصب اذکان ضمیرا و تلفه را آورده است [2]

نکته بسیار مهم :

قطعا اگر آسیبی از ناحیه کسانی که شخصی را حبس کرده اند، وارد شود آنها ضامن خواهند بود و این به غاصب محسوب شدن ارتباط ندارد بلکه به دلیل قواعد تلف و تسبیب است؛

بحث اصلی در این مقاله بر این محور است که   اگر شخص ربوده شده یا مخفی شده به دلیلی از ناحیه غیر رباینده آسیب ببیند چه خواهد شد ؟  همچون آسیب  توسط خودش باشد آسیب  توسط خودش وارد شود مثلا خودزنی کند یا خودکشی کند یا آسیب از ناحیه دیگران یا حتی آسیب های قهری مثل سیل ، زلزله  آیا باز هم رباینده ضامن خواهد بود ؟
نگاهی به روایات در خصوص غصب انسان :  

قال امیر المومنین علیه السلام :

من استعار عبدا  مملوکا ..فهو ضامن و من استعارحرا  فعیب فهو ضامن [3]

نقد روایت :

علی رغم اینکه متاسفانه برخی حقوقدانان به هر روایت و حدیثی برای بیان حکم حقوقی یک موضوع استناد می نمایند اما چنانکه مسلم است این کار  صحیح نیست و روایات از سه جهت باید بررسی شوند تا بتوان حکم شرعی را براساس آن صادر نمود ؛

هرچند آدم ربایی جرم است و مجازات جدی دارد و مجازاتش قابل تعلیق هم نیست و مسلم است که  اگر آسیبی از ناحیه کسانی که شخصی را ربوده یا حبس کرد ه اند  واردشود آنها ضامن خواهند بود و این به غاصب محسوب شدن ندارد بلکه به دلیل قواعد تلف وتسبیب است

یکم دلالت روایت

این روایت از نظر دلالت مناسب است

دوم سندیت روایت

 از نظر سند و هب بن وهب که کنیه اش   ابوالبختری است که  نجاشی  می گوید: او اکذب من فی الارض است و حکم به قتل بسیاری از سادات حسنی را صادر کرده است.

سوم جهت روایت

مقصود این است که باید بررسی شود که روایت مورد استناد  از روی تقیه صادر نشده باشد .

بدین ترتیب می توان گفت این روایت قابل استناد نیست زیرا از جهت سند مشکل دارد و به همین دلیل فقهای معظم اشاره شده ،همه  احکام سه گانه ای که برای غصب وجود دارد  و در مقاله قبل بیان شد  برای آدم ربایی مترتب نمی دانند  .

نتیجه گیری :

هرچند آدم ربایی جرم است و مجازات جدی دارد و مجازاتش قابل تعلیق هم نیست و مسلم است که  اگر آسیبی از ناحیه کسانی که شخصی را ربوده یا حبس کرد ه اند  وارد شود آنها ضامن خواهند بود و این به غاصب محسوب شدن ندارد بلکه به دلیل قواعد تلف وتسبیب است ؛

 بحث اصلی در این مقاله بر این محور است که اگر شخص ربوده شده یا مخفی شده به دلیلی از ناحیه غیر رباینده آسیب ببیند چه خواهد شد ؟ مثلا  آسیب  توسط خودش وارد شود آسیب  توسط خودش وارد شود مثلا خودزنی کند یا خودکشی کند یا آسیب از ناحیه دیگران یا حتی آسیب های قهری مثل سیل ، زلزله  وارد شود آیا باز هم رباینده ضامن خواهد بود ؟

با عنایت به مطالب ارایه  شده تفصیل مناسبی که می توان ارایه داد این است که دو حالت دارد :

1 اگر این غصب عرفا  سبب آسیب باشد ضامن است مثل اینکه او را درخرابه یا بیابان خطرناکی برده اند .

2- اگر این غصب سبب آسیب نباشد به صرف غصب  ضامن نیست هرچند مجازات حبس  کیفری وی اجرا و غیر قابل تعلیق است  .

 کلام فقهای اشاره شده که ظاهر کلامشان مطلق است وآدم ربا را غاصب محسوب نکرده اند نیز اگر حمل شود به تفصیل اسناد شده شود و گفته شود که مقصودشان حالت اخیر است(حالت شماره 2) نزاع نزاع لفظی خواهد بود و از این جهت با عنایت به اصل 167 قانون اساسی قضات خواهند توانست این نقص قانونی را نیز با مراجعه به آرای فقها تکمیل و رفع نمایند  .

پی نوشتها:

[1] مقصود انسان  حر (آزاد) است والا عبد مالیت نیز دارد  و به تبع آن قابلیت غصب پیدا می نماید .

[2] شایان ذکر است   برخی اهل تسنن نیز همچون  ابوحنیفه   با بیان استحساناتی حکم به ضمان نموده است.

[3] ج 19 وسایل از ابواب موجبات ضمان باب 12 یعنی …واگر کسی انسانی را نگه دارد و او صدمه ببیند پس او ضامن است .

 

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به بالای صفحه بردن