اتلاف کیفری

زمان مطالعه: ۳ دقیقه

اتلاف کیفری

اتلاف در لغت مصدر باب افعال از ریشه تلف به معنای تلف کردن، نابود کردن و از بین بردن است.[۱]
در اصطلاح به معنای تجاوز عمدی به مال غیر به صورت تخریب، سوزاندن یا تباه کردن می باشد.[۲]
بدون تردید در عصر حاضر احترام به مالکیت خصوصی و عمومی، به عنوان یکی از ارزش­های پذیرفته شده در جامعه قلمداد می­شود که حمایت از آن طبق قانون اساسی و مبانی فقهی و قوانین جزایی لازم است.
بر این مبنا در نظام حقوقی، چنانچه شخصی مال متعلق به غیر را به طور کلی یا جزیی از بین برده و یا موجب ضرر و زیان آن گردد، اعم از این­که تلف ناشی از عمل عمدی و آگاهانه باشد و یا به علت سهل انگاری و مسامحه و یا غیر آن، باید آن­را جبران نماید.[۳]


ادله اعتبار این ضمان علاوه بر  آیات قرآن کریم نظیر ” فمن اعتدى علیکم فاعتدوا علیه بمثل ما اعتدى علیکم” هر کسى به شما تعدى کرد، شما هم همان گونه به او تعدى کنید؛ که تلف کردن اموال و منافع و حقوق دیگران بدون اجازه آنان، یکی از مصادیق تعدی است. [۴] سوره بقره، ۱۹۴ و احادیث فراوان و  بناى عقلا ست، زیرا عقلا شخصى را که موجب تلف شدن مال دیگری شود را ضامن مى دانند.[۵]
 
جایگاه اصلی قاعده اتلاف
جایگاه اصلی بحث اتلاف حقوق مدنی است که بر اساس قاعده اتلاف حکم به جبران خسارت می شود. در اتلاف مدنی، شخص نه قصد فعل داشته و نه عمد در انجام؛ لذا اگر شخصی در خواب نیز به اموال دیگران خسارت وارد کند ضامن اتلاف خواهد بود.[۶]
در برخی موارد شخصی که مرتکب تلف می­شود، دارای قصد مجرمانه بوده و با علم به موضوع و تعلق مال به دیگری، از روی عمد، مال دیگری را تلف می­کند.
در این­گونه موارد که سوء نیت مرتکب احراز می­گردد، به جهت آن­که اموال و به تبع آن زندگی دیگران به مخاطره افتاده و همچنین به منظور تضمین حرمت اموال دیگران و نظم و مصلحت عمومی، این نوع تلف از نوع کیفری به حساب آمده و شخص تلف کننده مجازات می­شود تا بار دیگر خیال تعدی و تجاوز به مال دیگران را در سر نپرواند.[۷]
 
مواد قانونی اتلاف کیفری
از آن­جا که جایگاه اصلی اتلاف حقوق مدنی است، لذا قانون­گذار در بیشتر موارد به­ جای استفاده از واژه اتلاف، واژه­های تخریب و احراق ( سوزانیدن ) را استفاده نموده است، هرچند که اگر عنوان اتلاف و معیوب کردن را بر­می­گزید از جهاتی بهتر به نظر می­آمد چرا که همه جرایم مذکور در این رابطه را فرا می­گرفت. قانون­گذار فرانسه نیز همین عنوان کلی را اتخاذ نموده است. [۸]
مصادیق این جرم که توسط قانون­گذار جرم انگاری گردیده است، در یک فصل و یا حتی یک قانون جمع آوری نشده است؛ به همین رو، تعدادی از مواد قانونی و یا قانون­هایی که این جرم در آن­ها پیش بینی شده است را ذکر می­نماییم.
 
۱.      اتلاف عمدی در قانون مجازات اسلامی
الف) اتلاف و تخریب و سوزاندن اموال و اسناد متعلق به اشخاص؛ مواد  ۶۷۵، ۶۷۷، ۶۸۰، ۶۸۱ و ۶۸۳ تا ۶۸۶
ب) تخریب اموال تاریخی، فرهنگی و مذهبی ۵۵۸، ۵۶۰ و ۵۶۴
ج) اتلاف و سوزاندن و تخریب اموال و اسناد دولتی  ۵۴۳ تا ۵۴۶ و ۶۸۲
د) تخریب وسایل، تأسیسات و اموال مورد استفاده عمومی ۶۸۷ و ۶۸۸
 
۲.      اتلاف عمدی در سایر قوانین
الف) قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح (فصل نهم)
ب) قانون مجازات اخلال­گران در تأسیسات آب، برق، گاز و مخابرات کشور
ج) قانون حفظ و حمایت از منابع طبیعی و ذخایر جنگلی
د) قانون راجع به مجازات اخلال­گران در صنایع نفت
ه) قانون کیفر بزه های راه آهن
و) قانون الحاق موادی به قانون نحوه حفظ آثار و یادگارهای حضرت امام خمینی
ز) قانون اراضی و مستحدثات ساحلی
 

[۱] معلوف، لویس؛ المنجد فی اللغه، بیروت، دار المشرق، ۱۳۷۶، چ ۳۳، ماده تلف
[۲] لنگرودی، محمد جعفر جعفری؛ مبسوط در ترمینولوژی حقوق، تهران، انتشارات گنج دانش، ۱۳۸۱،چاپ دوم، ۱۰۰
[۳] نجفی، شیخ محمد حسن؛ جواهر الکلام، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۹۸۱ م، ج ۳۷ ، ۴۶
[۴] سوره بقره، ۱۹۴
[۵] ولیدی، محمد صالح؛ حقوق جزای اختصاصی در تفصیل قواعد تخریب اموال و اتلاف عمدی اسناد، تهران، نشر داد، ۱۳۷۶، چاپ اول، ۱۷
[۶] معاونت آموزش قوه قضائیه؛ گزیده ای از پایان نامه های علمی در زمینه حقوق جزای اختصاصی، تهران، انتشارات جاودانه، ۱۳۸۷، چاپ اول، ج ۱، ۲۵۲
[۷] ایمانی، عباس؛ فرهنگ اصطلاحات حقوق کیفری، تهران، نشر آریان، ۱۳۸۲، چ اول، واژه خسارت کیفری
[۸] زراعت، عباس؛ شرح قانون مجازات اسلامی، تهران، انتشارات ققنوس، ۱۳۸۲، چ اول، ج ۳،۱۱۸

 

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به بالای صفحه بردن