اوراق قرضه قابل تبدیل و تعویض با سهام

اوراق قرضه قابل تبدیل و تعویض با سهام

اوراق قرضه اوراق قابل معامله‎ای است که نشان‎دهنده مبلغی وام با بهره معین می‎باشد که تمام آن یا اجزای آن باید در موعد یا مواعد معینی مسترد گردد و شرکت سهامی عام می‎تواند تحت مقررات قانونی این اوراق را منتشر نماید.[1]


دارنده اوراق قرضه تنها طلبکار شرکت محسوب می‎شود و پس از دریافت وجه اوراق قرضه ارتباطش با شرکت قطع می‎شود. این اوراق قرضه، اوراق قرضه ساده هستند. درمقابل این اوراق، اوراق قرضه مرکب وجود دارند که دربردارنده امتیاز مضاعفی برای صاحب آنها هستند. این امتیاز عبارت است از اینکه دارنده این‎گونه ورقه قرضه می‎تواند تحت شرایطی به جای طلبکار شرکت بودن، شریک شرکت شود. این کار از طریق پذیره‎نویسی اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام و پذیره‎نویسی اوراق قرضه قابل تعویض با سهام امکان‎پذیر می‎باشد.[2]
دارندگان اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام می‎توانند درصورت سودآور شدن شرکت، با شریک شدن در شرکت از سود حاصله استفاده نمایند. پس از شریک شدن دارندگان اوراق قرضه، بازپرداخت اوراق قرضه نیز منتفی می‎شود.[3]
 
شرایط انتشار اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام
تبدیل اوراق قرضه به سهام به شرایطی نیاز دارد که ذیلاً مورد بررسی قرار می‎گیرد:[4]
‌أ.   انتشار اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام مستلزم این است که مجمع عمومی فوق‎العاده شرکت، بنابه پیشنهاد هیأت‎مدیره و گزارش خاص بازرسان شرکت، این امر را تصویب نماید. (ماده71 ل.ق)
‌ب.  مجمع عمومی فوق‎العاده که اجازه انتشار این اوراق را صادر می‎نماید باید شرایط و مهلتی را که در طی آن مدت دارندگان این‎گونه اوراق قرضه خواهند توانست اوراق خود را به سهام شرکت تبدیل کنند را معین نماید. علاوه بر آن مجمع عمومی اجازه افزایش سرمایه را نیز به هیأت‎مدیره می‎دهد. (ماده69 ل.ق)
چگونگی انتشار آگهی و صدور ورقه قرضه در اوراق قرضه برابر مواد 57، 58، 59 و 60 ل.ق و همانند اوراق قرضه عادی می‎باشد و تنها در اطلاعیه انتشار این اوراق و ورقه قرضه قابلیت تبدیل ورقه قرضه به سهام و مهلت و شرایط این تبدیل آورده می‎شود.
 
چگونگی تبدیل اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام
شرایط و ترتیب تعویض ورقه قرضه با سهم باید در ورقه قرضه قید شود. تعویض ورقه قرضه با سهم تابع میل و رضایت دارنده ورقه قرضه است. دارنده ورقه قرضه در هر موقع قبل از سررسید ورقه می‎تواند تحت شرایط و به ترتیبی که در ورقه قید شده است آن را تبدیل به سهم شرکت نماید. (ماده 64 ل.ق)
هرگاه قبل از رسیدن مهلت بازپرداخت اوراق قرضه، دارنده این اوراق بخواهد آنها را به سهام شرکت تبدیل نماید، شرکت مکلف است این تبدیل را انجام دهد. در صورتی که دارنده ورقه قرضه مایل به تبدیل این اوراق به سهام شرکت نباشد، شرکت باید طلب ناشی از این اوراق را به صاحبان آن بپردازد.[5]
هیأت‎مدیره شرکت، براساس تصمیم مجمع عمومی فوق‎العاده، در پایان مهلت مقرر  برای تبدیل این اوراق به سهام شرکت، معادل مبلغ اوراق قرضه‎ای که جهت تبدیل به سهام شرکت عرضه شده است سرمایه‎ی شرکت را افزایش داده و پس از ثبت این افزایش در مرجع ثبت شرکتها، سهام جدید صادر و به دارندگان اوراق قرضه‎ی مذکور معادل مبلغ اوراقی که به شرکت تسلیم کرده‎اند سهم خواهد داد. (ماده70 ل.ق)[6]
 
اوراق قرضه قابل تعویض با سهام
اوراق قرضه قابل تعویض با سهام شرکت، اوراق قابل معامله‎ی وعده‎داری است که مجمع عمومی فوق‎العاده شرکت سهامی عام پس از صدور اجازه افزایش سرمایه شرکت، انتشار این اوراق را تصویب می‎کند.[7] انتشار اوراق قرضه قابل تعویض با سهام مستلزم افزایش سرمایه می‎باشد. در شرکت سهامی عام، مجمع عمومی فوق‎العاده باید به پیشنهاد هیأت‎مدیره و گزارش خاص بازرسان شرکت همزمان با صدور اجاره انتشار این نوع اوراق قرضه، افزایش سرمایه شرکت را حداقل برابر با مبلغ قرضه تصویب نماید. (ماده61 ل.ق) زیرا درصورت تعویض این اوراق با سهام، سرمایه‎ی شرکت افزایش می‎یابد و مبلغ اوراق قرضه جزو سرمایه شرکت می‎شود. درنتیجه سرمایه شرکت از مبلغ ثبت‎شده بیشتر می‎گردد.[8]
در این افزایش سرمایه فقط بانکها و مؤسسات مالی معتبر می‎توانند سهام جدید شرکت را پذیره‎نویسی نمایند. تعیین شرایط بانکها و مؤسسات مالی را که می‎توانند افزایش سرمایه شرکتها را پذیره‎نویسی کنند با شورای پول و اعتبار می‎باشد.
هم‎چنین تعداد سهام پذیره‎نویسی شده در این افزایش سرمایه باید حداقل برابر تعداد اوراق قرضه‎ی قابل تعویض با سهام باشد. بعلاوه این افزایش سرمایه باید قبل از صدور اوراق قرضه بوسیله یک یا چند بانک و یا مؤسسه مالی معتبر پذیره‎نویسی شده باشد و قراردادی که درخصوص این‎گونه پذیره‎نویسی و شرایط آن بین شرکت و این‎گونه پذیره‎نویسان منعقد شده است نیز باید به تصویب مجمع عمومی فوق‎العاده برسد والا معتبر نخواهد بود. (ماده 62 ل.ق)
باید دانست که با این پذیره‎نویسی حق تقدم سهامداران شرکت در خرید سهام قابل تعویض با اوراق قرضه خودبه‎خود منتفی خواهد بود. (ماده 63 ل.ق)
شرایط صدور و انتشار این‎گونه اوراق قرضه مانند اوراق قرضه عادی است و فقط باید در ورقه قرضه قابلیت تعویض با سهام و شرایطی که باید برای تعویض رعایت شود و نام بانک یا مؤسساتی که تعهد تعویض اوراق قرضه با سهام را نموده‎اند آورده شود.
بانک یا مؤسسه مالی که سهام شرکت را پذیره‎نویسی نموده است نمی‎تواند این سهام را در اختیار خودش‎بگیرد بلکه تنها می‎تواند از حقوق مربوط به این سهام استفاده نماید آنهم تا زمانی که دارندگان اوراق قرضه قابل تعویض با سهام، تعویض اوراق خود را با سهام (که در اختیار شرکت است) تقاضا بنمایند.[9]
تعویض ورقه قرضه با سهم تابع میل و رضایت دارنده ورقه قرضه است. دارنده ورقه قرضه در هر موقع قبل از سررسید ورقه می‎تواند تحت شرایط و به ترتیبی که در ورقه قید شده است آن را با سهام شرکت تعویض نماید. (ماده64 ل.ق) تعویض این اوراق با سهام طبق شرایط مندرج در اوراق قرضه انجام می‎گیرد.[10] هرگاه دارنده ورقه قرضه نخواهد ورقه خود را با سهام شرکت تعویض بنماید، سهام در مالکیت بانک یا مؤسسه مالی پذیره‎نویس باقی می‎ماند. حال چنانچه در قراردادی که بین بانک یا مؤسسه پذیره‎نویس و شرکت درخصوص پذیره‎نویسی منعقد شده است، توافق شود که در این مورد شرکت سهام را باطل کند و پول بانک یا مؤسسه مالی را بابت پذیره‎نویسی به او پس بدهد، سهام در مالکیت بانک یا مؤسسه مالی پذیره‎نویس نخواهد بود و درصورتی که چنین توافقی صورت نگرفته باشد، بانک یا مؤسسه مالی شریک شرکت باقی خواهد ماند.[11]
 
نتایج انتشار اوراق قرضه قابل تعویض با سهام
نتایج انتشار این‎گونه اوراق قرضه در زیر مورد اشاره قرار می‎گیرد.[12]
الف) پس از انتشار اوراق قرضه تا پایان موعد یا مواعد اوراق قرضه، شرکت نمی‎تواند اوراق قرضه جدید قابل تعویض یا قابل تبدیل به سهام منتشر کند یا سرمایه خود را مستهلک سازد یا آن را از طریق بازخرید سهام کاهش دهد یا اقدام به تقسیم اندوخته کند یا در نحوه تقسیم منافع تغییراتی بدهد. کاهش سرمایه شرکت درنتیجه زیان‎های وارده که منتهی به تقلیل مبلغ اسمی سهام و یا تقلیل تعداد سهام بشود شامل سهامی نیز که دارندگان اوراق قرضه درنتیجه تبدیل اوراق خود دریافت می‎کنند می‎گردد و چنین تلقی می‎شود که این‎گونه دارندگان اوراق قرضه از همان موقع انتشار اوراق مزبور سهامدار شرکت بوده‎اند. (ماده65 ل.ق)
ب) پس از انتشار اوراق قرضه تا پایان موعد یا مواعد اوراق قرضه، صدور سهام جدید درنتیجه انتقال اندوخته به سرمایه و بطور کلی دادن سهام و یا تخصیص یا پرداخت وجه به سهامداران تحت عناوینی از قبیل جایزه یا منافع انتشار سهام ممنوع خواهد بود مگر آن‎که حقوق دارندگان اوراق قرضه که بعداً اوراق خود را با سهام شرکت تعویض می‎کنند به نسبت سهامی که درنتیجه معاوضه مالک می‎شوند حفظ شود. به این منظور شرکت باید تدابیر لازم را اتخاذ کند تا دارندگان اوراق قرضه که بعداً اوراق خود را با سهام شرکت تعویض می‎کنند بتوانند به نسبت و تحت همان شرایط حقوق مالی فوق را استیفانمایند. (ماده66 ل.ق)
ج) سهامی که جهت تعویض با اوراق قرضه صادر می‎شود بانام بوده و تا پایان موعد یا مواعد اوراق قرضه، وثیقه تعهد پذیره‎نویسان مبنی بر تعویض سهام با اوراق مذکور در برابر دارندگان اوراق قرضه می‎باشد و نزد شرکت نگاهداری خواهد شد این‎گونه سهام تا انقضای موعد یا مواعد اوراق قرضه فقط قابل انتقال به دارندگان اوراق قرضه بوده و نقل و انتقال این‎گونه سهام در دفاتر شرکت ثبت نخواهد شد مگر وقتی‎که تعویض ورقه قرضه با سهم احراز گردد. (ماده67 ل.ق)
د) سهامی که به منظور تعویض با اوراق قرضه صادر می‎شود تا زمانی که این تعویض به‎عمل نیامده است تا انقضای موعد یا مواعد اوراق قرضه قابل تأمین و توقیف نخواهد بود. (ماده68 ل.ق)
 
تشابه و تفاوت اوراق قرضه قابل تبدیل و تعویض با سهام
این دو نوع اوراق قرضه از جهاتی مشابه و از جهاتی متفاوت از یکدیگر هستند.[13]
 
وجوه تشابه
وجوه تشابه این دو نوع اوراق قرضه ذیلاً مورد اشاره قرار می‎گیرد.
1- هر دو نوع اوراق قرضه با پیش‎بینی مقررات اساسنامه یا بنا به تصمیم مجمع عمومی فوق‎العاده صادر می‎گردد.
2- صدور هر دو نوع اوراق قرضه موجب افزایش سرمایه شرکت می‎شود.
3- صدور هر دو نوع اوراق قرضه نهایتاً منجر به افزایش سهامداران شرکت می‎گردد.
4- در هر دو نوع اوراق قرضه، شرایط جایگزینی ورقه قرضه با سهام باید در ورقه قرضه قید گردد و تعویض یا تبدیل ورقه قرضه با سهام تابع میل و رضایت دارنده ورقه است.
 
وجوه تفاوت
وجوه تمایز این دو نوع اوراق قرضه در زیر مورد اشاره قرار می‎گیرد.
1- افزایش سرمایه‎ی شرکت سهامی عام باید قبل از صدور اوراق قرضه‎ی قابل تعویض با سهام، توسط یک یا چند بانک یا مؤسسه مالی معتبر پذیره‎نویسی شده باشد اما در اوراق قرضه قابل تبدیل با سهام چنین امری صورت نمی‎گیرد.[14]
2- افزایش سرمایه شرکت هنگام صدور اوراق قرضه قابل تعویض با سهام حداقل برابر با مبلغ اوراق قرضه خواهد بود اما در هنگام صدور اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام شرکت، افزایش سرمایه معادل مبلغ بازپرداخت نشده اوراق قرضه است.
3- سهام صادرشده برای تعویض با اوراق قرضه قابل تعویض با سهام، سهام بانام خواهد بود اما سهام صادره برای تبدیل با اوراق قرضه قابل تبدیل به سهام می‎تواند بانام یا بی نام باشد.
4- سهامی که جهت تعویض با اوراق قرضه قابل تعویض با سهام صادر می‎شود تا زمانی که این تعویض صورت نگرفته است، به عنوان وثیقه‎ی بانکها  یا مؤسسات مالی پذیره‎نویسی‎کننده‎ی افزایش سرمایه شرکت،  در محل شرکت نگهداری شده و تا انقضای موعد یا مواعد اوراق قرضه، قابل تأمین و توقیف نیست اما صدور سهام جدید برای مبادله با اوراق قرضه قابل تبدیل با سهام شرکت، در پایان مهلت تعیین‎شده برای تبدیل اوراق به سهام، پس از مشخص شدن مبلغ بازپرداخت نشده اوراق قرضه، صادر و به دارندگان این‎گونه سهام تحویل می‎گردد.
5- حق رجحان سهامدارن در خرید سهام قابل تعویض با سهام شرکت خود‎به‎خود از بین می‎رود اما در اوراق قرضه قابل تبدیل با سهام چنین امری وجود ندارد. (ماده63 ل.ق)
6- در اوراق قرضه قابل تعویض با سهام، مجمع عمومی فوق‎العاده، افزایش سرمایه را همزمان با اجازه انتشار اوراق قرضه تصویب می‎کند اما در اوراق قرضه قابل تبدیل با سهام، مجمع عمومی اجازه افزایش سرمایه را به هیأت‎مدیره می‎دهد.
 

[1] – انصاری، مسعود و طاهری، محمدعلی؛ دانشنامه حقوق خصوصی، تهران، انتشارات محراب فکر، 1384، چ1، ج2، ص1161
[2] – اسکینی، ربیعا؛ حقوق تجارت، تهران، انتشارات سمت، 1385، چ7، ج2، ص102
[3] -همان، ص103
[4] – حسنی، حسن؛ حقوق تجارت، تهران، نشر میزان، 1385، چاپ پنجم، ص85
[5] – اسکینی، ربیعا؛ پیشین، ص104
[6] – خزاعی، حسین؛ حقوق تجارت، تهران، نشرقانون، 1385، چ1، ج2، ص178
[7] – افتخاری، جواد؛ شرکتهای تجارتی، تهران، انتشارات ققنوس، 1384، چ2، ص114
[8] – عرفانی، محمود؛ حقوق تجارت، تهران، انتشارات جنگل، 1388، چ1، ج2، ص42
[9] – اسکینی، ربیعا؛ پیشین، ص106
[10] – حسنی، حسن؛ پیشین، ص84
[11] – اسکینی، ربیعا؛ پیشین، ص106
[12] – همان، ص107
[13] – افتخاری، جواد؛ پیشین، ص119
[14] – حسنی، حسن؛ پیشین، ص89

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به بالای صفحه بردن