قبول برات

زمان مطالعه: ۷ دقیقه

قبول برات

برات نوشته­ای است که به موجب آن، شخصی به دیگری دستور می­دهد مبلغی وجه را در موعد معیّن به شخص ثالثی بپردازد. دستور دهنده را براتکش یا صادر کننده یا برات دهنده می­نامند و به شخصی که دستور را دریافت می­کند براتگیر می­گویند و شخص ثالث نیز دارنده­ی برات نامیده می­شود.[۱]
زمانی که دارنده، برات را به براتگیر ارائه می­دهد، ممکن است او برات را قبول نموده و یا آن را رد کند. که در این مبحث به بررسی قبول برات توسط براتگیر خواهیم پرداخت.
 مفهوم قبولی برات
برات در هنگام صدور فقط دارای امضای براتکش است ولی برای آن که کامل شود؛ بعداً باید امضاهای دیگری به آن اضافه شود. یکی از مهم­ترین این امضائات، امضای براتگیر است. چرا که او با درج امضای خود در برات متعهد می­شود  که وجه برات را در سررسید به دارنده بپردازد.[۲] چنین تعهدی را اصطلاحاً “قبول برات” می­گویند.[۳] البته براتگیر می­تواند بجای امضا، مهر خود را در ورقه برات درج نماید.[۴]
 ارائه­ی برات به براتگیر به منظور قبول
مسلماً لازمه­ی قبول شدن برات توسط براتگیر این است که برات به او ارائه شود.[۵] و این ارائه ممکن است، لحظه­ای قبل از فرا رسیدن موعد برات[۶] صورت پذیرد.[۷] حتی این امکان وجود دارد که دارنده، برات را به نماینده­ی خود بسپارد تا او برات را برای قبول به براتگیر ارائه دهد.[۸]
لازم به ذکر است که براتگیر به هنگام ارائه­ی برات نمی­تواند تقاضا کند که برای نوشتن قبولی، ورقه­ی برات نزد او باقی بماند چرا که او ممکن است با سوء نیت ورقه برات را از بین ببرد.[۹]
در مورد ارائه­ی برات به منظور قبول، ذکر چند نکته لازم است و آن اینکه:
 
۱- براتکش می­تواند حین صدور برات، در آن قید کند که دارنده بعد از مدت معینی مثلاً یک‌ماه، برات را برای قبولی به براتگیر ارائه کند. در چنین موردی دارنده نباید قبل از موعدی که برای ارائه در ورقه برات قید شده است، آن را به براتگیر ارائه کند. قید چنین موعدی در برات ممکن است به منظور فراهم آوردن مهلت برای رساندن محل برات[۱۰] به براتگیر و حصول اطمینان از قبول وی باشد.[۱۱]
 
۲- در صورتی که برات به رؤیت باشد،[۱۲] یعنی در آن قید شود که وجه برات باید به محض ارائه، به دارنده پرداخته شود؛ نیازی نیست که برای قبولی ارائه شود.[۱۳] البته این بدین مفهوم نیست که برات به رؤیت نیازی به قبول ندارد. بلکه مقصود این است که می­شود برات به رؤیت را در همان زمان رویت، قبول و بلافاصله پرداخت کرد و لازم نیست قبلا جداگانه برای قبولی ارائه شود[۱۴]
 
۳- در صورتی که برات به رویت باشد، دارنده­ی برات باید آن را ظرف یک سال از تاریخ صدور، برای قبولی به براتگیر ارائه کند. در صورتیکه دارنده بعد از مهلت مقرر برای کسب قبولی به براتگیر مراجعه کند و براتگیر برات را قبول نکند، دارنده نمی­تواند برای دریافت وجه برات به ظهرنویس­ها[۱۵] و یا برات دهنده­ای که محل برات را به براتگیر رسانده است مراجعه کند. حال اینکه اگر ظرف مهلت مقرر برای دریافت قبولی به براتگیر مراجعه می­کرد براتگیر برات را قبول نمی­کرد، حق مراجعه­ی ظهرنویس­ها و یا در برات دهنده را می‌داشت.[۱۶]
 
تشریفات قبولی برات
قبولی برات باید مطابق با شرایط و تشریفاتی باشد که قانون تجارت معین نموده است. در این مبحث به مهم­ترین شرایط و تشریفات قبولی برات اشاره می­کنیم؛
 
الف- به استناد ماده­ی ۲۲۸ قانون تجارت، قبولی برات باید در خود ورقه‌ی برات نوشته شود و قبولی تلفنی و شفاهی اعتبار ندارد. در عین حال می­توان قبولی را پشت یا روی ورقه­ی برات نوشت.[۱۷]
ب- عبارت قبولی، لازم نیست که صریح و منجّز[۱۸] باشد. چرا که به استناد ماده­ی ۲۲۹ ق.ت[۱۹] هر عبارتی که براتگیر در برات نوشته و امضا یا مهر کند، قبولی محسوب می­شود. مگر اینکه آن عبارت صریحا دلالت بر عدم قبول داشته باشد.[۲۰]
ج- در صورتی که عبارت نوشته شده در برات دلالت بر عدم قبول یک جزء از برات داشته باشد، مابقی وجه برات قبول شده محسوب می­شود.[۲۱]
د- در صورتی که براتگیر بدون نوشتن هیچ عبارتی، برات را امضا یا مهر نماید، برات قبول شده محسوب می­گردد.[۲۲]
هـ- براتگیر ممکن است مبلغی به براتکش بدهکار باشد و بخواهد فقط تا میزان همان مبلغ، برات را قبول نماید. در چنین صورتی باید عبارتی دال بر عدم قبولی مازاد بر مبلغ بدهی خود را در برات نوشته و بقیه وجه برات را قبول نماید.[۲۳]
م- به استناد ماده­ی ۲۲۸ ق.ت علاوه بر مهر یا امضای براتگیر، قید تاریخ قبولی نیز لازم و ضروری است. لیکن باید توجه داشت که  که عدم ذکر تاریخ  بر خلاف فقدان مهر یا امضاء، موجب بطلان قبولی نیست. بلکه در چنین موردی تاریخ صدور برات، تاریخ رؤیت و قبولی برات به حساب می­آید.[۲۴]
البته قانون­گذار در مورد اینکه آیا تاریخ باید به حروف نوشته شود یا به رقم تکلیفی معین نکرده است.
 
قبولی مشروط
به موجب ماده­ی ۲۳۳ ق.ت اگر برات بصورت مشروط قبول شود، برات نکول[۲۵] شده محسوب می­شود. در عین حالی که قبول کننده در حدود شرطی که نوشته است مسؤل پرداخت وجه برات است[۲۶] بعنوان مثال براتگیر می­تواند در برات قید کند به شرط اینکه براتکش در تاریخ معینی کالایی را به وی برساند، برات را قبول می­کند. چنین شرطی در روابط بین براتکش و براتگیر و دارنده­ی برات تأثیرگذار است. بدین توضیح که چون قید شرط در قبولی برات، نکول محسوب می­شود، دارنده­ی برات می­تواند از امتیازاتی که قانون برای دارنده­ی یک برات نکول شده مقرر نموده است، استفاده کند. این امتیاز عبارت است از اینکه دارنده­ی چنین براتی می­تواند به براتکش و ظهرنویس مراجعه کرده و از آن­ها بخواهد که یا وجه برات را فوراً بپردازند یا برای پرداخت وجه برات در سر وعده، ضامنی معرفی نمایند.[۲۷]
از سو ی دیگر براتگیر در حدود شرطی در هنگام قبولی نوشته است، مسؤل پرداخت وجه برات است، یعنی در صورت تحقق شرط، براتگیر باید وجه برات مشروط را پرداخت نماید.[۲۸]
 
اثر قبول برات
ارائه­ی برات برای قبولی، الزامی نیست و عدم تحصیل قبولی موجب نقصان در اعتبار برات نمی­شود. لیکن با قبول اجزای تشکیل دهنده­ی برات جمع و کامل می­شود و برات، کامل‌ترین اثر خود را به بار می­آورد و این اثر عبارت است از تعهد غیرقابل بازگشت براتگیر به پرداخت وجه برات در موعد معین[۲۹] به موجب ماده­ی ۲۳۱ ق.ت براتگیر پس از اینکه برات را قبول کرد دیگر نمی­تواند آن را رد کند. چرا که امنیت معاملات ایجاب می­نماید که وقتی براتگیر قبولی خود را اعلام نمود. دیگر نتواند از زیر بار تعهدی که پذیرفته است شانه خالی کند. در دنیای تجارت، پرداخت­ها باید به موقع انجام شود تا دارنده­ی برات بتواند بر وصول وجه برات در موعد معین حساب کند[۳۰]
اثر دیگر قبولی برات، از بین رفتن ایراداتی است که براتگیر می­توانسته است در مقابل براتکش به آن­ها استناد کند.[۳۱] براتگیر با امضای خود در ورقه­ی برات، برای خود تعّهدی ایجاد می­کند که صرفاً ناشی از همان امضا است و ارتباطی به رابطه­ی بین براتکش و براتگیر ندارد. براتگیر نمی­تواند به این بهانه که تعهد قبلی او در مقابل براتکش از بین رفته یا باطل بوده است، از پرداخت وجه برات به دارنده امتناع نماید[۳۲] بنابراین، براتگیر نمی­تواند برای عدم پرداخت وجه برات در سر وعده، به عدم وجود محل استناد نماید. چرا که اصل استقلال تعهد براتی از تعهد اصلی، حکم می­کند که براتگیر، با عدم وجود محل نیز در مقابل دارنده­ی برات مسؤل تلقی شود.[۳۳]

[۱] – اسکینی، ربیعا؛ حقوق تجارت/برات، سفته، چک، اسناد در وجه حامل، تهران، انتشارات سمت، ۱۳۸۵، چاپ دهم؛ صفحه ۱۱ و ستوده تهرانی، حسن؛ حقوق تجارت، تهران، نشر دادگستر، ۱۳۸۷، چاپ ۱۲، جلد ۳، صفحه ۲۱ و عرفانی، محمود؛ حقوق تجارت، تهران، انتشارات جنگل، ۱۳۸۸، چاپ اول، جلد سوم، صفحه ۱۱ و ۱۲ و خزاعی، حسین؛ حقوق تجارت، تهران، مؤسسه­ی نشر قانون، ۱۳۸۵، جلد سوم، صفحه ۳۷ و افتخاری، جواد؛ حقوق تجارت ۳، تهران، انتشارات ققنوس، ۱۳۸۰، چاپ اول، صفحه ۴۳
[۲] – اسکینی، ربیعا؛ پیشین صفحه ۷۲ و ستوده تهرانی، حسن، پیشین، صفحه ۴۲ و عرفانی، محمود؛ پیشین، صفحه ۳۲
[۳] – خزاعی، حسین؛ پیشین، صفحه ۶۷ و افتخاری، جواد؛ پیشین، صفحه ۷۳ و اسکینی، ربیعا؛ پیشین، صفحه ۷۲
[۴] – اسکینی، ربیعا؛ پیشین، صفحه ۷۲ و عرفانی، محمود؛ پیشین، صفحه ۳۲ و ستوده تهرانی، حسن، پیشین، صفحه ۴۳
[۵] – اسکینی، ربیعا؛ پیشین، صفحه ۷۲
[۶] – مقصود از موعد برات، تاریخی است که وجه برات باید در آن روز پرداخته شود که بند ۵ ماده­ی ۲۲۳ قانون تجارت، لزوم تعیین، لزوم تعیین تأدیه وجه برات را بیان کرده است. (همان، صفحه ۳۶)
[۷] – همان؛ صفحه ۷۳
[۸] – همان؛ صفحه ۷۳ و ستوده تهرانی، حسن؛ پیشین، صفحه ۴۳
[۹] – اسکینی؛ ربیعا؛ پیشین، صفحه ۷۳
[۱۰] – محل عبارت است از وجهی که به اتکای وجود فعلی آن و یا وجودش در موعد پرداخت، براتکش مبادرت به صدور برات می­کند. (همان؛ صفحه ۵۹)
[۱۱] – خزاعی، حسین؛ پیشین، صفحه ۶۹ و اسکینی، ربیعا, پیشین، صفحه ۷۴ و ستوده تهرانی، حسن؛ پیشین، صفحه ۴۳
[۱۲] – تاریخ پرداخت وجه برات که در آن قید شود ممکن است به ۴ شیوه تعیین شود:
الف) با قید روز معین در برات
ب) با قید مدّت معین از تاریخ صدور
ج) با قید مدت معین از تاریخ رویت برات توسط براتگیر
د) با قید اینکه برات به رؤیت خواهد بود؛ یعنی به محض ارائه، باید وجه برات پرداخت شود. (اسکینی، ربیعا؛ پیشین، صفحه ۳۶)
[۱۳] – همان؛ صفحه ۷۴ و عرفانی، محمود؛ پیشین، صفحه ۳۲
[۱۴] – اسکینی، ربیعا؛ پیشین، صفحه ۷۴
[۱۵] – ظهرنویسی طریقه­ی انتقال و واگذاری برات است که به وسیله­ی نوشتن عباراتی در ظهر (پشت) ورقه برات بعمل می­آید و به این مهلت در اصطلاح حقوق تجارت به ظهرنویسی معروف گذاشته است. (ستوده تهرانی، حسن؛ پیشین، صفحه ۵۶)
[۱۶] – عرفانی، محمود؛ پیشین، صفحه ۳۲ و ستوده تهرانی، حسن؛ پیشین، صفحه ۴۲ و اسکینی، ربیعا؛ پیشین، صفحه ۷۴
[۱۷] – اسکینی، ربیعا؛ پیشین، صفحه ۷۶ و افتخاری، جواد؛ پیشین، صفحه ۷۴ و عرفانی، محمود؛ پیشین، صفحه ۳۲ و ۳۳ و ستوده تهرانی؛ حسن؛ پیشین، صفحه ۴۲ و خزاعی، حسین؛ پیشین، صفحه ۶۷
[۱۸] – منجّز در لغت به معنی حاجت روا شده و وعده‌ی وفا شده و قطعی می‌باشد.(معین، محمد؛ فرهنگ فارسی معین، تهران، انتشارات فرهنگ نما،۱۳۸۷، چاپ اول، صفحه ۱۰۸۵)
[۱۹] – ق.ت: قانون تجارت
[۲۰] – خزاعی، حسین؛ پیشین، صفحه ۷۷ و ستوده تهرانی؛ حسن؛ پیشن، صفحه ۴۴
[۲۱] – ستوده تهرانی؛ حسن؛ پیشین، صفحه ۴۳ و اسکینی، ربیعا، پیشین، صفحه ۷۷ و افتخاری، جواد؛ پیشین، صفحه ۷۵
[۲۲] – اسکینی، ربیعا؛ پیشین، صفحه ۷۷ و ستوده تهرانی، حسن؛ پیشین، صفحه ۴۳ و خزاعی، حسین؛ پیشین، صفحه ۷۷  و عرفانی، محمود؛ پیشین، صفحه ۳۳
[۲۳] – خزاعی، حسین؛ پیشین، صفحه ۷۷
[۲۴] – اسکینی، ربیعا؛ پیشین، صفحه ۷۷ و خزاعی، حسین؛ پیشین، صفحه ۷۸ و عرفانی، محمود؛ پیشین، صفحه ۳۳ و افتخاری، جواد؛ پیشین، صفحه ۷۴.
[۲۵] – منظور از نکول، عدم قبول برات از سوی براتگیر است. (اسکینی، ربیعا؛ پیشین، صفحه ۸۰
[۲۶] – همان؛ صفحه ۷۷ و افتخاری، جواد؛ پیشین، صفحه ۷۵ و خزاعی، حسین؛ پیشین، صفحه ۷۹ و ستوده تهرانی؛ حسن؛ پیشین، صفحه ۴۴
[۲۷] – خزاعی، حسین؛ پیشین، صفحه ۷۹ و اسکینی، ربیعا؛ پیشین، ۷۷
[۲۸] – اسکینی، ربیعا؛ پیشین، صفحه ۷۷ و ستوده تهرانی، حسن، پیشین، صفحه ۴۴ و خزاعی، حسین؛ پیشین، صفحه ۷۹ و ۸۰.
[۲۹] – ستوده تهرانی، حسن؛ پیشین، صفحه ۴۵ و ۴۶ و اسکینی، ربیعا؛ پیشین، صفحه ۷۸ و خزاعی، حسین؛ پیشین، صفحه ۸۰ و افتخاری، جواد؛ پیشین، صفحه ۷۵.
[۳۰] – افتخاری، جواد؛ پیشین، صفحه ۷۵ و خزاعی؛ حسین؛ پیشین صفحه ۸۰ و اسکینی، ربیعا؛ پیشین، صفحه ۷۸ و ستوده تهرانی، حسن؛ پیشین، صفحه ۴۵.
[۳۱] – اسکینی، ربیعا؛ پیشین، صفحه ۷۹ و خزاعی، حسین؛ پیشین، صفحه ۸۲.
[۳۲] – خزاعی، حسین؛ پیشین، صفحه ۸۲ و اسکینی، ربیعا؛ پیشین، صفحه ۷۹ و ستوده تهرانی، حسن؛ پیشین، صفحه ۴۲
[۳۳] – اسکینی، ربیعا، پیشین، صفحه ۷۹

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به بالای صفحه بردن