دانشکده حقوق

شیوه مطالعه درس حقوق مدنی (جلسه چهارم)

مبحث این جلسه : عقود لازم ، جایز و خیاری . مواد ۱۸۴ تا ۱۸۸

نوبت جلسه : جلسه چهارم

مدرس : احسان نصوحی

نکته پیرامون این جلسه : توضیحاتی که در این جلسه ارائه میشود نظریات حقوقدان ها است که به طبع از همین نظریات در آزمون های حقوقی سوال طرح می شود ولی قسمتی از مباحث این جلسه نکات انتقادی ای دارد که این نکات به همراه دلیل هستند و بنده از ارائه این نکات ، به دلیل اینکه شاید بعضی از دوستان دچار اختلال در یادگیری شوند این نکات در در آینده نزدیک به صورت مقاله در اختیار دوستان می گذارم .

عقود و معاملات از جهات متفاوت دارای تقسیمهای متعددی است که در هر تقسیم اقسام مختلفی وجود دارد . قانون مدنی ایران در ماده ۱۸۴ مقرر می دارد : (( عقود و معاملات به اقسام ذیل منقسم می شوند : لازم ، جایز ، خیاری ، منجز و معلق )) . در این تقسیم بندی مشخص است که عقد لازم ، جایز و خیاری از یک تقسیم و عقد منجز و معلق از یک تقسیم دیگر است .

منشاء تقسیم بندی نخست را ( دکتر مهدی شهیدی ) ، دوام  نامیده اند . دوام را به این علت جهت این تقسیم معرفی کرده اند که مبنای این تقسیم مدت زمان بقای موجودیت قرارداد در عالم اعتبار است .

عقد لازم :

ماده ۱۸۵ قانون مدنی مقرر می دارد : (( عقد لازم آن است که هیچ یک از طرفین معامله حق فسخ آن را نداشته باشد مگر در موارد معینه )).

مثلا عقد بیع یکی از عقود لازم است که پس از تشکیل آن فروشنده و خریدار در برابر یکدیگر ملزم به رعایت مفاد آن هستند ؛ فروشنده باید مبیع را به خریدار و خریدار باید ثمن را به فروشنده تسلیم کند و هرگاه یکی از طرفین از انجام تعهد خود سرپیچی کند به تقاضای طرف دیگر مرجع قضایی صالح او را ملزم به اجرای تعهد می کند .

عقد لازم با فوت یا جنون یا سفه یکی از طرفین یا دوطرف منفسخ نمی شود و در صورت فوت طرفین آثار آن نسبت به وراث ایشان جریان پیدا می کند . عقد لازم در موارد استثنایی به یکی از این سه مورد منحل می شود : خیار ، اقاله ، قانون .

طبق ماده ۲۱۹ قانون مدنی اصل در معاملات لزوم است و هرگاه در عقدی لزوم آن مورد تردید قرار گیرد آن عقد را باید لازم دانست مگر این که ثابت شود از نظر قانون جایز بوده است . باید یادآور شویم که فسخ پاره از عقود به علت داتشن جنبه معنوی و اجتماعی ، محدود یا غیر ممکن است مانند وقف که قابل فسخ نیست و نکاح که جز در موارد معین و محدود نمی توان آن را فسخ کرد.

عقد جایز

ماده ۱۸۶ مقرر می دارد : (( عقد جایز آن است که هریک از طرفین بتوانند هر وقتی بخواهد آن را فسخ کند )) .

برای فسخ این عقد توسط طرفین ، لازم نیست برای اینکار دلیلی داشته باشند . عقد جایز بر خلاف عقد لازم مطابق ماده ۹۵۴ قانون مدنی با فوت و جنون یکی از طرفین و نیز با سفه هریک از ایشان در مواردی که رشد در آنها ضروری است منفسخ می شود .

عقد جایز را می توان با درج در عقد لازم به صورت شرط ضمن عقد غیرقابل فسخ کرد . در این صورت هریک از طرفین که مشروط علیه باشد مادام که عقد لازم پابرجاست نمی تواند عقد جایز مزبور را فسخ کند ولی طرفی که عقد جایز به خواست او ضمن عقد لازم درج شده است یعنی مشروط له همواره می تواند از شرط صرف نظر کند و عقد جایز را منحل سازد. اما اگر عقد جایز به خواست و سود هر دو طرف ضمن عقد لازم درج شود هیچ یک از طرفین نمی توانند عقد جایز را فسخ کنند مگر با توافق طرفین ، چون شرط مزبور به سود هر دو طرف در عقد درج شده است .

باید اضافه کرد که عقد جایز مندرج در عقد لازم با فوت و جنون و در موارد با سفه یکی از طرفین منفسخ می شود .

عقد خیاری :

عقدی است که در آن برای یکی از دوطرف یا هر دو یا شخص ثالث حق فسخ شرط شده باشد . منظور از خیار در عقد خیاری اصطلاحا خیار شرط است نه هر خیار به طور اعم . عقد خیاری یکی از عقود لازمی است که در آن خیار فسخ شرط شده است .

بیشتر بخوانید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا